Gordon and Taylor Old Norse readings
Following are the reading selections from An Introduction to Old Norse by E.V. Gordon and A.R. Taylor, second edition (Oxford University Press, 1956). The spelling in the selections has been regularized by Gordon and Taylor as an aid to the student.
The textbook is still under copyright, and I have respected OUP's copyright by not including any of the commentary, footnotes, grammar, or glossary. However, the reading selections reproduced here are many centuries old and are in the public domain. In summer 2003, I communicated with the copyright department at Oxford University Press, which agreed with my interpretation that the reading selections themselves are not under copyright.
Gordon and Taylor can be ordered from OUP or from other secondary book vendors.
An XML version of these readings is available here. Please report any data entry errors.
All of the non-ASCII characters are encoded in this HTML document with either named HTML entities (such as æ, é, etc.) or else with numeric Unicode entities (e.g. ǫ for the o-with-underhook character). Most browsers fail to display at least some of these characters correctly, unfortunately.
A. LOKI AND SVAÐILFARI
Þat var snimma í ǫndverða bygð goðanna, þá er goðin
hǫfðu sett Miðgarð ok gǫrt Valhǫ́ll, þá kom þar smiðr
nǫkkurr ok bauð at gøra þeim borg á þrim misserum svá
góða at trú ok ørugg væri fyrir bergrisum ok hrímþursum,
þótt þeir kœmi inn um Miðgarð; en hann mælti sér þat til 5
kaups, at hann skyldi eignask Freyju, ok hafa vildi hann sól
ok mána. Þá gengu Æsirnir á tal ok réðu ráðum sínum, ok
var þat kaup gǫrt við smiðinn, at hann skyldi eignask þat er
hann mælti til, ef hann fengi gǫrt borgina á einum vetri; en
hinn fyrsta sumarsdag, ef nǫkkurr hlutr væri ógǫrr at 10
borginni, þá skyldi hann af kaupinu, ok skyldi hann af
engum manni lið þiggja til verksins. En er þeir sǫgðu
honum þessa kosti, þá beiddisk hann at þeir skyldu lofa at
hann hefði lið af hesti sínum, er Svaðilfari hét; en því réð
Loki, er þat var til lagt við hann. 15
Hann tók til hinn fyrsta vetrardag at gøra borgina, en of
nætr dró hann til grjót á hestinum; en þat þótti Ásunum
mikit undr, hversu stór bjǫrg sá hestr dró, ok hálfu meira
þrekvirki gørði hestrinn en smiðrinn. En at kaupi þeira
váru sterk vitni ok mǫrg sœri, fyrir því at jǫtnum þótti ekki 20
tryggt at vera með Ásum griðalaust, ef Þórr kvæmi heim; en
þá var hann farinn í austrveg at berja trǫll. En er á leið
vetrinn, þá sóttisk mjǫk borgargørðin, ok var hon svá há ok
sterk at eigi mátti á þat leita. En þá er þrír dagar váru til
sumars, þá var komit mjǫk at borghliði. Þá settusk goðjn á 25
dómstóla sína ok leituðu ráða ok spurði hverr annan hverr
því hefði ráðit, at gipta Freyju í Jǫtunheima eða spilla loptinu
ok himninum svá, at taka þaðan sól ok tungl ok gefa jǫtnum;
en þat kom ásamt með ǫllum, at þessu myndi ráðit hafa sá er
flestu illu ræðr, Loki Laufeyjarson, ok kváðu hann verðan 30
ills dauða, ef eigi hitti hann ráð til, at smiðrinn væri af
6 Snorra Edda 1. 32-62
kaupinu, ok veittu Loka atgǫngu. En er hann varð hræddr,
þá svarði hann eiða at hann skyldi svá til haga at smiðrinn
væri af kaupinu, hvat sem hann kostaði til.
35 Ok hit sama kveld, er smiðrinn ók út eptir grjótinu með
hestinn Svaðilfara, þá hljóp ór skógi nǫkkurum merr ok at
hestinum ok hrein við. En er hestrinn kendi hvat hrossi
þetta var, þá œddisk hann ok sleit sundr reipin ok hljóp til
merarinnar, en hon undan til skógar ok smiðrínn eptir ok
40 vill taka hestinn, en þessi hross hlaupa alla nótt, ok dvelsk
smíðin þá nótt. Ok eptir um daginn varð ekki svá smíðat
sem fyrr hafði orðit. Ok þá er smiðrinn sér at eigi mun lokit
verða verkinu, þá fœrisk smiðrinn í jǫtunmóð. En er Æsirnir
sá þat til víss, at þar var bergrisi kominn, þá varð eigi þyrmt
45 eiðunum, ok kǫlluðu þeir á Þór, ok jafnskjótt kom hann, ok
því næst fór á lopt hamarrinn Mjǫllnir. Galt hann þá
smíðarkaupit, ok eigi sól eða tungl; heldr synjaði hann
honum at byggva í Jǫtunheimum ok laust þat it fyrsta hǫgg,
er haussinn brotnaði í smán mola, ok sendi hann niðr undir
50 Niflheim.
En Loki hafði þá ferð haft til Svaðilfara at nǫkkuru síðar
bar hann fyl. Þat var grátt ok hafði átta fœtr, ok er sá hestr
beztr með goðum ok mǫnnum.
B. FREY AND SKÍRNIR
Þat var einn dag at Freyr hafði gengit í Hliðskjálf ok sá
55 of heima alla; en er hann leit í norðrætt, þá sá hann á einum
bœ mikit hús ok fagrt, ok til þess húss gekk kona; ok er hon
tók upp hǫndunum ok lauk hurð fyrir sér, þá lýsti af hǫndum
hennar bæði í lopt ok á lǫg ok allir heimar birtusk af henni.
Ok svá hefndi honum þat mikillæti, er hann hafði sezk í þat it
60 helga sæti, at hann gekk í braut fullr af harmi. Ok er hann
kom heim, mælti hann ekki; ekki svaf hann, ekki drakk
hann; engi þorði at krefja hann málsins.
i. 63-93 Frey and Skírnir 7
Þá lét Njǫrðr kalla til sín Skírni, skósvein Freys, ok bað
hann ganga til Freys ok beiða hann orða ok spyrja hverjum
hann væri svá reiðr at hann mælti ekki við menn. En 65
Skírnir lézk ganga mundu ok eigi fúss, ok kvað illra svara
vera ván af honum. En er hann kom til Freys, þá spurði
hann hví Freyr var svá hnipinn ok mælti ekki við menn. Þá
svarar Freyr ok sagði at hann hafði sét konu fagra, ok fyrir
hennar sakar var hann svá harmfullr at eigi myndi hann lengi 70
lifa, ef hann skyldi eigi ná henni -- 'ok nú skaltu fara ok biðja
hennar mér til handa ok hafa hana hingat, hvárt er faðir
hennar vill eða eigi; skal ek þat vel launa þér.' Þá svarar
Skírnir svá, at hann skal fara sendiferð, en Freyr skal fá
honum sverð sitt; þat var svá gott at sjálft vásk; en Freyr 75
lét eigi þat til skorta ok gaf honum sverðit.
Þá fór Skírnir ok bað honum konunnar ok fekk heit hennar,
ok níu nóttum síðar skyldi hon þar koma er Barrey heitir,
ok ganga þá at brullaupinu með Frey. En er Skírnir sagði
Frey sitt ørendi, þá kvað hann þetta: 80
'Lǫng es nótt, lǫng es ǫnnur,
hvé mega ek þreyja þrjár?
Opt mér mánaðr minni þótti
en sjá hálf hýnótt.'
Þessi sǫk var til, er Freyr var svá vápnlauss, er hann 85
barðisk við Belja, ok drap hann með hjartarhorni.
C. SKAÐI'S MARRIAGE
Skaði, dóttir Þjaza jǫtuns, tók hjálm ok brynju ok ǫll
hervápn ok ferr til Asgarðs at hefna fǫður síns. En Æsir
buðu henni sætt ok yfirbœtr at hon skal kjósa sér mann af
Ásum ok kjósa at fótum ok sjá ekki fleira af. Þá sá hon 90
eins manns fœtr forkunnar fagra, ok mælti: 'Þenna kýs ek,
fátt mun ljótt á Baldri.' En þat var Njǫrðr ór Nóatúnum.
Skaði vildi hafa bústað þann er átt hafði faðir hennar, þat
8 Snorra Edda i. 94-122
er á fjǫllum nǫkkurum þar sem heitir Þrymheimr, en Njǫrðr
95 vill vera nær sæ. Þau sættusk á þat, at þau skyldu vera níu
nætr í Þrymheimi, en þá aðrar níu at Nóatúnum. En er
Njǫrðr kom aptr til Nóatúna af fjallinu, þá kvað hann þetta:
'Leið erumk fjǫll, vaska lengi á,
nætr einar níu;
100 ulfa þytr þóttumk illr vesa
hjá sǫngvi svana.'
Þá kvað Skaði þetta:
'Sofa né mákat sævar beðjum á
fugls jarmi fyrir;
105 sá mik vekr es af víði kømr,
morgin hverjan már.'
Þá fór Skaði upp á fjall ok bygði í Þrymheimi; ok ferr hon
mjǫk á skíðum ok með boga ok skýtr dýr. Hon heitir
ǫndurgoð eða ǫndurdís.
D. ÞÓR AND ÚTGARÐA-LOKI
100 Þat er upphaf þessa máls, at Ǫku-Þórr fór með hafra sína
ok reið, ok með honum sá Áss er Loki heitir. Koma þeir at
kveldi til eins bónda ok fá þar náttstað. En um kveldit tók
Þórr hafra sína ok skar báða; eptir þat váru þeir flegnir ok
bornir til ketils. En er soðit var, þá settisk Þórr til náttverðar
115 ok þeir lagsmenn. Þórr bauð til matar með sér bóndanum
ok konu hans ok bǫrnum þeira; sonr bónda hét Þjálfi, en
Rǫskva dóttir. Þá lagði Þórr hafrstǫkurnar útar frá eldinum,
ok mælti at bóndinn ok heimamenn hans skyldu kasta á
hafrstǫkurnar beinunum. Þjálfi, sonr bónda, helt á lærlegg
120 hafrsins ok spretti á knífi sínum ok braut til mergjar.
Þórr dvalðisk þar of nóttina; en í óttu fyrir dag stóð hann
upp ok klæddi sik, tók hamarinn Mjǫllni ok brá upp ok vígði
1.123-156 Þór and Útgarða-Loki 9
hafrstǫkurnar. Stóðu þá upp hafrarnir, ok var þá annarr
haltr eptra fœti. Þat fann Þórr, ok talði at bóndinn eða hans
hjón mundi eigi skynsamliga hafa farit með beinum hafrsins; 125
kennir hann at brotinn var lærleggrinn. Eigi þarf langt frá
því at segja: vita megu þat allir, hversu hræddr bóndinn
mundi vera, er hann sá at Þórr lét síga brýnnar ofan fyrir
augun; en þat er hann sá augnanna, þá hugðisk hann falla
mundu fyrir sjóninni einni samt. Hann herði hendrnar at 130
hamarskaptinu svá at hvítnuðu knúarnir. En bóndinn gørði
sem ván var ok ǫll hjónin, kǫlluðu ákafliga, báðu sér friðar,
buðu at fyrir kvæmi alt þat er þau áttu. En er hann sá hræzlu
þeira, þá gekk af honum móðrinn ok sefaðisk hann, ok tók
af þeim í sætt bǫrn þeira, Þjálfa ok Rǫsku, ok gørðusk þau 135
þá skyldir þjónustumenn hans, ok fylgja þau honum jafnan
síðan.
Lét hann þar eptir hafra, ok byrjaði ferðina austr í
Jǫtunheima ok alt til hafsins, ok þá fór hann út yfir hafit þat
it djúpa. En er hann kom til lands, þá gekk hann upp, ok 140
með honum Loki ok Þjálfi ok Rǫskva. Þá er þau hǫfðu
lítla hríð gengit, varð fyrir þeim mǫrk stór. Gengu þau þann
dag allan til myrkrs. Þjálfi var allra manna fóthvatastr; hann
bar kýl Þórs, en til vista var eigi gott. Þá er myrkt var orðit,
leituðu þeir sér til náttstaðar ok fundu fyrir sér skála nǫkkurn 145
mjǫk mikinn; váru dyrr á enda ok jafnbreiðar skálanum.
Þar leituðu þeir sér náttbóls. En of miðja nótt varð land-
skjálpti mikill, gekk jǫrðin undir þeim skykkjum, ok skalf
húsit. Þá stóð Þórr upp ok hét á lagsmenn sína; ok
leituðusk fyrir, ok fundu afhús til hœgri handar í miðjum 150
skálanum ok gengu þannig. Settisk Þórr í dyrnar, en ǫnnur
þau váru innar frá honum, ok váru þau hrædd, en Þórr helt
hamarskaptinu ok hugði at verja sik. Þá heyrðu þau ym
mikinn ok gný.
En er kom at dagan, þá gekk Þórr út ok sér hvar lá maðr 155
skamt frá honum í skóginum, ok var sá eigi lítill. Hann
10 Snorra Edda 1.157-190
svaf ok hraut sterkliga. Þá þóttisk Þórr skilja hvat látum
verit hafði of nóttina. Hann spennir sik megingjǫrðum ok
óx honum ásmegin; en í því bili vaknar sá maðr, stóð upp
160 skjótt. En þá er sagt at Þór varð bilt einu sinni at slá hann
með hamrinum, ok spurði hann at nafni; en sá nefndisk
Skrýmir, 'en eigi þarf ek', sagði hann, 'at spyrja þik
at nafni; kenni ek at þú ert Asa-Þórr. En hvárt hefir þú
dregit á braut hanzka minn?' Seildisk þá Skrýmir til, ok tók
165 upp hanzka sinn; sér Þórr þá at þat hafði hann haft fyrir
skála um nóttina, en afhúsit, þat var þumlungrinn hanzkans.
Skrýmir spurði ef Þórr vildi hafa fǫruneyti hans, en Þórr játti
því. Þá tók Skrýmir ok leysti nestbagga sinn ok bjósk til at
eta dagverð, en Þórr í ǫðrum stað ok hans félagar. Skrýmir
170 bauð þá at þeir legði mǫtuneyti sitt, en Þórr játti því. Þá
batt Skrýmir nest þeira alt í einn bagga ok lagði á bak sér;
hann gekk fyrir of daginn ok steig heldr stórum, en síðan at
kveldi leitaði Skrýmir þeim náttstaðar undir eik nǫkkurri
mikilli. Þá mælti Skrýmir til Þórs at hann vill leggjask niðr
175 at sofa, 'en þér takið nestbaggann ok búið til náttverðar yðr.'
Því næst sofnar Skrýmir ok hraut fast, en Þórr tók nest-
baggann ok skal leysa. En svá er at segja sem ótrúligt mun
þykkja, at engan knút fekk hann leyst, ok engan álarendann
hreyft svá at þá væri lausari en áðr. Ok er hann sér at þetta
180 verk má eigi nýtask, þá varð hann reiðr, greip þá hamarinn
Mjǫllni tveim hǫndum ok steig fram ǫðrum fœti at, þar er
Skrýmir lá, ok lýstr í hǫfuð honum; en Skrýmir vaknar ok
spyrr hvárt laufsblað nǫkkut felli í hǫfuð honum, eða hvárt
þeir hefði þá matazk ok sé búnir til rekkna. Þórr segir at
185 þeir munu þá sofa ganga. Ganga þau þá undir aðra eik.
Er þat þér satt at segja, at ekki var þá óttalaust at sofa. En
at miðri nótt, þá heyrir Þórr at Skrýmir hrýtr svá at dunar í
skóginum. Þá stendr hann upp ok gengr til hans, reiðir
hamarinn títt ok hart ok lýstr ofan í miðjan hvirfil honum;
190 hann kennir at hamarsmuðrinn søkkr djúpt í hǫfuðit. En í
1. 191-224 Þór and Útgarða-Loki 11
því bili vaknar Skrýmir ok mælti: 'Hvat er nú? Fell akarn
nǫkkut í hǫfuð mér? Eða hvat er títt um þik, Þórr?' En
Þórr gekk aptr skyndiliga ok svarar at hann var þá nývaknaðr,
sagði at þá var mið nótt ok enn væri mál at sofa.
Þá hugsaði Þórr þat, ef hann kvæmi svá í fœri at slá hann 195
it þriðja hǫgg, at aldri skyldi hann sjá sik síðan; liggr nú ok
gætir ef Skrýmir sofnaði fast. Ok lítlu fyrir dagan þá heyrir
hann at Skrýmir mun sofnat hafa; stendr þá upp ok hleypr
at honum, reiðir þá hamarinn af ǫllu afli ok lýstr á þunnvang-
ann þann er upp vissi; søkkr þá hamarrinn upp at skaptinu. 200
En Skrýmir settisk upp ok strauk of vangann ok mælti:
'Hvárt munu fuglar nǫkkurir sitja í trénu yfir mér? Mik
grunaði, er ek vaknaða, at tros nǫkkut af kvistunum felli
í hǫfuð mér. Hvárt vakir þú, Þórr? Mál mun vera upp at
standa ok klæðask. En ekki eigu þér nú langa leið fram til 205
borgarinnar er kǫlluð er Útgarðr. Heyrt hefi ek at þér hafið
kvisat í milli yðvar at ek væra ekki lítill maðr vexti, en sjá
skulu þér þar stœrri menn, er þér komið í Útgarð. Nú mun
ek ráða yðr heilræði: láti þér eigi stórliga yfir yðr, ekki munu
hirðmenn Útgarða-Loka vel þola þvílíkum kǫgursveinum 210
kǫpuryrði. En at ǫðrum kosti hverfið aptr, ok þann ætla
ek yðr betra af at taka. En ef þér vilið fram fara, þá stefni
þér í austr. En ek á nú norðr leið til fjalía þessa er nú
munu þér sjá mega.'
Tekr Skrýmir nestbaggann ok kastar á bak sér ok snýr 215
þvers á braut í skóginn frá þeim, ok er þess eigi getit, at
Æsirnir bæði þá heila hittask.
Þórr snýr fram á leið ok þeir félagar ok gengr framan til
miðs dags. Þá sá þeir borg standa á vǫllum nǫkkurum ok
settu hnakkann á bak sér aptr áðr þeir fengu sét yfir upp; 220
ganga til borgarinnar, ok var grind fyrir borghliðinu ok lokin
aptr. Þórr gekk á grindina ok fekk eigi upp lokit, en er þeir
þreyttu at komask í borgina, þá smugu þeir milli spalanna
ok kómu svá inn. Sá þá hǫll mikla ok gengu þannig. Var
12 Snorra Edda i. 225-258
225 hurðin opin; þá gengu þeir inn ok sá þar marga menn
á tvá bekki ok flesta œrit stóra. Því næst koma þeir fyrir
konunginn Útgarða-Loka ok kvǫddu hann; en hann leit
seint til þeira ok glotti við tǫnn ok mælti: 'Seint er um
langan veg at spyrja tíðenda, eða er annan veg en ek hygg, at
330 þessi sveinstauli sé Ǫku-Þórr? En meiri muntu vera en mér
lízk þú. Eða hvat íþrótta er þat er þér félagar þykkizk vera
við búnir? Engi skal hér vera með oss, sá er eigi kunni
nǫkkurs konar list eða kunnandi um fram flesta menn.'
Þá segir sá er síðast gekk, er Loki heitir: 'Kann ek þá
235 íþrótt, er ek em albúinn at reyna, at engi er hér sá inni er
skjótara skal eta mat sinn en ek."
Þá svarar Útgarða-Loki: 'Íþrótt er þat, ef þú efnir, ok
freista skal þá þessar íþróttar.' Kallaði útar á bekkinn at sá
er Logi heitir skal ganga á gólf fram ok freista sín í móti
240 Loka. Þá var tekit trog eitt ok borit inn á hallargólfit ok
fyllt af slátri. Settisk Loki at ǫðrum enda, en Logi at ǫðrum,
ok át hvárr tveggja sem tíðast ok mœttusk í miðju troginu.
Hafði þá Loki etit slátr alt af beinum, en Logi hafði ok etit
slátr alt ok beinin með ok svá trogit; ok sýndisk nú ǫllum
245 sem Loki hefði látit leikinn.
Þá spyrr Útgarða-Loki hvat sá inn ungi maðr kunni leika,
en Þjálfi segir at hann mun freista at renna skeið nǫkkur við
einnhvern þann er Útgarða-Loki fær til. Útgarða-Loki segir
at þetta er góð íþrótt ok kallar þess meiri ván, at hann sé vel
250 at sér búinn of skjótleikinn, ef hann skal þessa íþrótt inna;
en þó lætr hann skjótt þessa skulu freista. Stendr þá upp
Útgarða-Loki ok gengr út, ok var þar gott skeið at renna
eptir sléttum velli. Þá kallar Útgarða-Loki til sín sveinstaula
nǫkkurn, er nefndr er Hugi, ok bað hann renna í kǫpp við
255 Þjálfa. Þá taka þeir it fyrsta skeið, ok er Hugi því framar
at hann snýsk aptr í móti honum at skeiðs enda. Þá mælti
Útgarða-Loki: 'Þurfa muntu, Þjálfi, at leggja þik meir fram,
ef þú skalt vinna leikinn; en þó er þat satt, at ekki hafa hér
1. 259-292 Þór and Útgarða-Loki 13
komit þeir menn er mér þykkja fóthvatari en svá.' Þá taka
þeir aptr annat skeið, ok þá er Hugi kømr til skeiðs enda ok 260
hann snýsk aptr, þá var langt kólfskot til Þjálfa. Þá mælti
Útgarða-Loki: 'Vel þykki mér Þjálfi renna, en eigi trúi ek
honum nú at hann vinni leikinn; en nú mun reyna, er þeir
renna it þriðja skeiðit.' Þá taka þeir enn skeið; rennr Hugi
til skeiðs enda ok snýsk aptr, ok er Þjálfi eigi þá kominn 265
á mitt skeið. Þá segja allir at reynt er um þenna leik.
Þá spyrr Útgarða-Loki Þór hvat þeira íþrótta mun vera er
hann muni vilja birta fyrir þeim, svá miklar sǫgur sem menn
hafa gǫrt um stórvirki hans. Þá mælti Þórr at helzt vill hann
þat taka til, at þreyta drykkju við einnhvern mann. Útgarða -- 270
Loki segir at þat má vel vera, gengr inn í hǫllina ok kallar
skutilsvein sinn, biðr at hann taki vítishorn þat er hirðmenn
eru vanir at drekka af. Því næst kømr fram skutilsveinn með
horninu ok fær Þór í hǫnd. Þá mælti Útgarða-Loki: 'Af
horni þessu þykkir þá vel drukkit ef í einum drykk gengr af, 275
en sumir menn drekka af í tveim drykkjum, en engi er svá
lítill drykkjumaðr at eigi gangi af í þrimr.'
Þórr lítr á hornit, ok sýnisk ekki mikit, ok er þó heldr
langt, en hann er mjǫk þyrstr; tekr at drekka ok svelgr
allstórum ok hyggr at eigi skal þurfa at lúta optar at sinni 280
í hornit. En er hann þraut ørindit ok hann laut ór horninu
ok sér hvat leið drykkinum, ok lízk honum svá sem alllítill
munr mun vera at nú sé lægra í horninu en áðr. Þá mælti
Útgarða-Loki: 'Vel er drukkit, ok eigi til mikit. Eigi
myndak trúa, ef mér væri frá sagt, at Ása-Þórr myndi eigi 285
meira drykk drekka. En þó veit ek at þú munt vilja drekka
af í ǫðrum drykk.'
Þórr svarar engu, setr hornit á munn sér, ok hyggr nú at
hann skal drekka meira drykk, ok þreytir á drykkjuna, sem
honum vannsk til ørindi, ok sér enn at stikillinn hornsins vill 290
eigi upp svá mjǫk sem honum líkar. Ok er hann tók hornit
af munni sér ok sér í, lízk honum nú svá sem minna hafi
Snorra Edda 293-326
þorrit en í inu fyrra sinni; er nú gott beranda borð á horninu.
Þá mælti Útgarða-Loki: 'Hvat er nú, Þórr? Muntu nú eigi
295 sparask til eins drykkjar meira en þér mun hagr á vera?
Svá lízk mér, ef þú skalt nú drekka af horninu inn þriðja
drykkinn, sem þessi mun mestr ætlaðr. En ekki muntu
mega hér með oss heita svá mikill maðr sem Æsir kalla þik,
ef þú gørir eigi meira af þér um aðra leika en mér lízk sem
300 um þenna mun vera.'
Þá varð Þórr reiðr, setr hornit á munn sér ok drekkr sem
ákafligast má hann ok þreytir sem lengst á drykkinn. En er
hann sá í hornit, þá hafði nú helzt nǫkkut munr á fengizk, ok
þá býðr hann upp hornit ok vill eigi drekka meira. Þá mælti
305 Útgarða-Loki: 'Auðsét er nú at máttr þinn er ekki svá mikill
sem vér hugðum. En viltu freista um fleiri leika? Sjá má
nú at ekki nýtir þú hér af.'
Þórr svarar: 'Freista má ek enn ok nǫkkura leika, en
undarliga myndi mér þykkja, þá er ek var heima með Ásum,
310 ef þvílíkir drykkir væri svá lítlir kallaðir. En hvat leik vili
þér nú bjóða mér?'
Þá mælti Útgarða-Loki: 'Þat gøra hér ungir sveinar, er
lítit mark mun at þykkja, at hefja upp af jǫrðu kǫtt minn;
en eigi myndak kunna at mæla þvílíkt við Asa-Þór, ef ek
315 hefða eigi sét fyrr at þú ert miklu minni fyrir þér en ek
hugða.' Því næst hljóp fram kǫttr einn grár á hallargólfit,
ok heldr mikill. En Þórr gekk til, ok tók hendi sinni niðr
undir miðjan kviðinn ok lypti upp, en kǫttrinn beygði
kenginn svá sem Þórr rétti upp hǫndina. En er Þórr seildisk
320 svá langt upp sem hann mátti lengst, þá létti kǫttrinn einum
fœti, ok fekk Þórr eigi framit þenna leik meir. Þá mælti
Útgarða-Loki: 'Svá fór þessi leikr sem mik varði. Kǫttrinn
er heldr mikill, en Þórr er lágr ok lítill hjá stórmenni því sem
hér er með oss.'
325 Þá mælti Þórr: 'Svá lítinn sem þér kallið mik, þá gangi
nú til einnhverr ok fáisk við mik; nú em ek reiðr.'
i. 327-360 Þór and Útgarða-Loki 15
Þá svarar Útgarða-Loki ok litask um á bekkina ok mælti:
'Eigi sé ek þann mann hér inni er eigi mun lítilræði í þykkja
at fásk við þik'; ok enn mælti hann, 'Sjám fyrst, kalli mér
hingat kerlinguna, fóstru mína Elli, ok fáisk Þórr við hana, ef 330
hann vill. Felt hefir hon þá menn er mér hafa litizk eigi
ósterkligri en Þórr er.' Því næst gekk í hǫllina kerling ein
gǫmul. Þá mælti Útgarða-Loki at hon skal taka fang við
Ása-Þór. Ekki er langt um at gora: svá fór fang þat, at því
harðara er Þórr knúðisk at fanginu, því fastara stóð hon. Þá 335
tók kerling at leita til bragða, ok var Þórr þá lauss á fórum,
ok váru þær sviptingar allharðar; ok eigi lengi áðr en Þórr
fell á kné ǫðrum fceti. Þá gekk til Útgarða-Loki ok bað þau
hætta fanginu ok sagði svá, at Þórr mundi eigi þurfa at bjóða
fleirum mǫnnum fang í hans hirð. Var þá ok liðit á nótt; 340
vísaði Útgarða-Loki Þór ok þeim félǫgum til sætis, ok dveljask
þar náttlangt í góðum fagnaði.
En at morni þegar dagaði, stendr Þórr upp ok þeir félagar,
klæða sik, ok eru búnir braut at ganga. Þá kom þar Útgarða-
Loki ok lét setja þeim borð; skorti þá eigi góðan fagnað, 345
mat ok drykk. En er þeir hafa matazk, þá snúask þeir til
ferðar. Útgarða-Loki fylgir þeim út, gengr með þeim braut
ór borginni; en at skilnaði þá mæltí Otgarða-Loki til Þórs
ok spyrr hvernig honum þykkir ferð sín orðin, eða hvárt
hann hefir hitt ríkara mann nǫkkurn en sik. Þórr segir at 350
eigi mun hann þat segja, at eigi hafi hann mikla ósœmd farit
í þeira viðskiptum, 'en þó veit ek at þér munuð kalla mik
lítinn mann fyrir mér, ok uni ek því illa'.
Þá mælti Útgarða-Loki: 'Nú skal segja þér it sanna, er
þú ert út kominn ór borginni -- ok ef ek lifi ok megak ráða, 355
þá skaltu aldri optar í hana koma; ok þat veit trúa mín, at
aldri hefðir þú í hana komit, ef ek hefða vitat áðr at þú hefðir
svá mikinn krapt með þér, ok þú hefðir svá nær haft oss
mikilli ófœru. En sjónhverfingar hefi ek gǫrt þér, ok fyrsta
sinn á skóginum kom ek til fundar við yðr, ok þá er þú skyldir 360
16 Snorra Edda i.361-394
leysa nestbaggann, þá hafðak bundit hann með gresjárni, en
þú fant eigi hvar upp skyldi lúka. En því næst laust þú mik
með hamrinum þrjú hǫgg, ok var it fyrsta minst, ok var þó
svá mikit at mér mundi endask til bana, ef á hefði komit. En
365 þar er þú sátt hjá hǫll minni setberg, ok þar sáttu ofan í þrjá
dali ferskeytta ok einn djúpastan, þat váru hamarspor þín;
setberginu brá ek fyrir hǫggin, en eigi sátt þú þat. Svá var
ok of leikana, er þér þreyttuð við hirðmenn mína. Þá var
þat it fyrsta er Loki gorði; hann var mjǫk soltinn ok át títt,
370 en sá er Logi heitir, þat var villieldr, ok brendi hann eigi
seinna trogit en slátrit. En er Þjálfi þreytti rásina við þann
er Hugi hét, þat var hugr minn, ok var Þjálfa eigi vænt at
þreyta skjótfœri við hann. En er þú drakkt af horninu ok
þótti þér seint líða -- en þat veit trúa mín, at þá varð þat
375 undr, er ek mynda eigi trúa at vera mætti -- annarr endir
hornsins var út í hafi, en þat sáttu eigi. En nú, er þú kømr
til sævarins, þá muntu sjá mega hvern þurð þú hefir drukkit
á sænum.' Þat eru nú fjǫrur kallaðar.
Ok enn mælti hann: 'Eigi þótti mér hitt minna vera vert,
380 er þú lyptir upp kettinum, ok þér satt at segja, þá hræddusk
allir þeir er sá, er þú lyptir af jǫrðu einum fœtinum. En sá
kǫttr var eigi sem þér sýndisk: þat var Miðgarðsormr, er
liggr um lǫnd ǫll, ok vannsk honum varliga lengðin til, at
jǫrðina toki sporðr ok hǫfuð. Ok svá langt seildisk þú upp
385 at skamt var þá til himins. En hitt var ok mikit undr um
fangit, er þú stótt svá lengi við ok felt eigi meirr en á kné
ǫðrum fœti, er þú fekkzk við Elli, fyrir því at engi hefir sá
orðit, ok engi mun verða, ef svá gamall verðr at elli bíðr, at
eigi komi ellin ǫllum til falls. Ok er nú þat satt at segja, at
390 vér munum skiljask, ok mun þá betr hvárratveggju handar
at þér komið eigi optar mik at hitta. Ek mun enn annat
sinn verja borg mína með þvílíkum vélum eða ǫðrum, svá at
ekki vald munu þér á mér fá.'
En er Þórr heyrði þessa tǫlu, greip hann til hamarsins ok
1. 395-425 Þór and Útgarða-Loki 17
bregðr á lopt, en er hann skal fram reiða, þá sér hann þar 395
hvergi Útgarða-Loka, ok þá snýsk hann aptr til borgarinnar,
ok ætlask þá fyrir at brjóta borgina. Þá sér hann þar vǫllu
víða ok fagra, en enga borg. Snýsk hann þá aptr ok ferr
leið sína, til þess er hann kom aptr í Þrúðvanga.
E. THE DOOM OF THE GODS
Þá mælti Gangleri, 'Hver tíðendi eru at segja frá um 400
ragnarøkr? Þess hefi ek eigi fyrr heyrt getit.'
Hárr segir: Mikil tíðendi era þaðan at segja ok mǫrg:
þau in fyrstu, at vetr sá kømr, er kallaðr er fimbulvetr; þá
drífr snær ór ǫllum ættum, frost eru þá mikil ok vindar
hvassir; ekki nýtr sólar; þeir vetr fara þrír saman, ok ekki 405
sumar milli. En áðr ganga svá aðrir þrír vetr, at þá era um
alla verǫld orrostur miklar; þá drepask brœðr fyrir ágirni
sakar, ok engi þyrmir fǫður eða syni í manndrápum eða
sifjasliti. Svá segir í Vǫluspá:
Brœðr munu berjask ok at bǫnum verðask, 410
munu systrungar sifjum spilla;
hart's með hǫldum, hórdómr mikill,
skeggǫld, skálmǫld, skildir klofnir;
vindǫld, vargǫld, áðr verǫld steypisk.
Þá verðr þat, er mikil tíðendi þykkja, at úlfrinn gleypir 415
sólna, ok þykkir mǫnnum þat mikit mein; þá tekr annarr
úlfrinn tunglit ok gørir sá ok mikit ógagn; stjǫrnurnar hverfa
af himninum. Þá er ok þat til tíðenda at svá skelfr jǫrð ǫll
ok bjǫrg at viðir losna ór jǫrðu upp, en bjǫrgin hrynja, en
fjǫtrar allir ok bǫnd brotna ok slitna. Þá verðr Fenrisúlfr 420
lauss; þá geysisk hafit á lǫndin, fyrir því at þá snýsk
Miðgarðsormr í jǫtunmóð ok sœkir upp á landit. Þá verðr
ok þat, at Naglfar losnar, skip þat er svá heitir; þat er gǫrt af
nǫglum dauðra manna, ok er þat fyrir því varnanar vert, ef
maðr deyr með óskornum nǫglum, at sá maðr eykr mikit 425
18 Snorra Edda i. 426-459
efni til skipsins Naglfars, er goðín ok menn vildi seint at gǫrt
yrði. En í þessum sævargang flýtr Naglfar; Hrymr heitir
jǫtunn er stýrir Naglfari. En Fenrisúlfr ferr með gapanda
munn, ok er inn neðri kjǫptr við jǫrðu, en inn efri við himin;
430 gapa mundi hann meira, ef rúm væri til; eldar brenna ór
augum hans ok nǫsum. Miðgarðsormr blæss svá eitrinu,
at hann dreifir lopt ǫll ok lǫg, ok er hann allógurligr, ok er
hann á aðra hlið úlfinum.
f þessum gný klofnar himinninn ok ríða þaðan Múspells
435 synir; Surtr ríðr fyrst ok fyrir honum ok eptir bæði eldr brenn-
andi; sverð hans er gott mjǫk, af því skínn bjartara en af
sólu. En er þeir ríða Bifrǫst, þá brotnar hon. Múspells
megir sœkja fram á þann vǫll er Vígríðr heitir; þar kømr ok
þá Fenrisúlfr ok Miðgarðsormr; þar er ok þá Loki kominn
440 ok Hrymr ok með honum allir hrímþursar, en Loka fylgja
allir Heljar sinnar, en Múspells synir hafa einir sér fylking,
ok er sú bjǫrt mjǫk. Vǫllrinn Vígríðr er hundrað rasta víðr
á hvern veg.
En er þessi tíðendi verða, þá stendr upp Heimdallr ok
445 blæss ákafliga í Gjallarhorn ok vekr upp ǫll goðin, ok eiga
þau þing saman. Þá ríðr Óðinn til Mímisbrunns ok tekr
ráð af Mími fyrir sér ok sínu liði. Þá skelfr askr Yggdrasils,
ok engi hlutr er þá óttalauss á himni eða jǫrðu. Æsir
herklæða sik ok allir Einherjar ok sœkja fram á vǫlluna.
450 Ríðr fyrstr Óðinn með gullhjálminn ok fagra brynju ok geir
sinn, er Gungnir heitir. Stefnir hann móti Fenrisúlfi, en Þórr
fram á aðra hlíð honum, ok má hann ekki duga honum, því
at hann hefir fult fang at berjask við Miðgarðsorm. Freyr
bersk móti Surti, ok verðr harðr s'amgangr, áðr Freyr fellr;
455 þat verðr hans bani, er hann missir þess ins góða sverðs, er
hann gaf Skírni.
Þá er ok lauss orðinn hundrinn Garmr, er bundinn er fyrir
Gnípahelli; hann er it mesta forað. Hann á víg móti Tý,
ok verðr hvárr ǫðrum at bana. Þórr berr banaorð af
i. 460-491 The Doom of the Gods 19
Miðgarðsormi ok stígr þaðan braut níu fet; þá fellr hann 460
dauðr til jarðar fyrir eitri því er ormrinn blæss á hann.
iJlfrinn gleypir Óðin; verðr þat hans bani. En þegar eptir
snýsk fram Víðarr ok stígr ǫðrum fœti í neðra kjǫpt úlfsins;
á þeim fœti hefir hann þann skó er allan aldr hefir verit til
samnat; þat eru bjórar þeir er menn sníða ór skóm sínum 465
fyrir tám eða hæli; því skal þeim bjórum braut kasta sá maðr
er at því vill hyggja, at koma Ásunum at liði. Annarri
hendi tekr hann inn efra kjǫpt úlfsins ok rífr sundr gin hans,
ok verðr þat úlfsins bani. Loki á orrostu við Heimdall, ok
verðr hvárr annars bani. Því næst slyngr Surtr eldi yfir 470
jǫrðina ok brennir allan heim. Svá er sagt í Vǫluspá:
Hátt blæss Heimdallr, horn's á lopti,
mælir Óðinn við Míms hǫfuð;
skelfr Yggdrasils askr standandi,
ymr it aldna tré, en jǫtunn losnar. 475
Hvat's með Ásum? hvat's með álfum?
Ymr allr Jǫtunheimr; Æsir ru á þingi;
stynja dvergar fyr steindurum,
veggbergs vísir. Vitu þér enn eða hvat?
Hrymr ekr austan, hefsk lind fyrir, 480
snýsk Jǫrmungandr í jǫtunmóði;
ormr knýr unnir, ǫrn mun hlakka,
slítr nái neffǫlr; Naglfar losnar.
Kjóll ferr austan, koma munu Múspells
of lǫg lýðir, en Loki stýrir; 485
fara fíflmegir með freka allir;
þeim es bróðir Býleists í fǫr.
Surtr ferr sunnan með sviga lævi;
skínn af sverði sól valtíva;
grjótbjǫrg gnata, en gífr rata, 490
troða halir helveg, en himinn klofnar.
20 Snorra Edda i. 493-513
Þá kømr Hlínar harmr annarr fram,
es Óðinn ferr við ulf vega,
en bani Belja bjartr at Surti;
495 þá mun Friggjar falla angan.
Gengr Óðins sonr við ulf vega,
Víðarr of veg at valdýri;
lætr megi hveðrungs mund of standa
hjǫr til hjarta; þá es hefnt fǫður.
500 Gengr inn mæri mǫgr Hlóðynjar
neppr af naðri níðs ókvíðinn;
munu halir allir heimstǫð ryðja,
es af móði drepr Miðgarðs véurr.
Sól mun sortna, sekkr fold í mar,
505 hverfa af himni heiðar stjǫrnur;
geisar eimi ok aldrnari,
leikr hár hiti við himin sjálfan.
Hér segir enn svá:
Vígríðr heitir vǫllr es finnask vígi at
510 Surtr ok in svásu goð;
hundrað rasta hann's á hverjan veg;
sá's þeim vǫllr vitaðr.
II VǪLSUNGA SAGA
THE VENGEANCE OF SIGMUND
Siggeirr konungr átti tvá sonu við konu sinni, ok er frá því
sagt, þá er inn ellri sonr hans er tíu vetra, at Signý sendir hann
til móts við Sigmund, at hann skyldi veita honum lið, ef hann
vildi nǫkkut leita við at hefna feðr síns. Nú ferr sveinninn
til skógarins ok kemr síð um aptaninn til jarðhúss Sigmundar, 5
ok tekr hann við honum vel at hófi ok mælti at hann skyldi
gøra til brauð þeira-'en ek mun sœkja eldivið'; ok selr í
hǫnd honum einn mjǫlbelg, en hann ferr sjálfr at sœkja viðinn.
Ok er hann kømr aptr, þá hefir sveinninn ekki at gǫrt um
brauðgorðina. Nú spyrr Sigmundr hvárt búit sé brauðit. 10
22 Vǫlsunga saga 2.11-44
Hann segir, 'Eigi þorða ek at taka mjǫlbelginn, fyrir því at
þar lá nǫkkut kykt í mjǫlinu.'
Nú þykkisk Sigmundr vita at þessi sveinn mun eigi svá vel
hugaðr at hann vili hann með sér hafa. Nú er þau systkin
15 finnask, segir Sigmundr at hann þótti ekki manni at nær, þótt
sveinninn væri hjá honurn. Signý mælti, 'Tak þú hann þá
ok drep hann, Eigi þarf hann þá lengr at lifal' Ok svá
gørði hann.
Nú líðr sjá vetr; ok einum vetri síðar, þá sendir Signý
20 inn yngra son sinn á fund Sigmundar. Ok þarf þar eigi
sǫgu um at lengja, ok fór sem samt sé, at hann drap þenna
svein at ráði Signýjar. ...
Ok er fram liðu stundir, fœðir Signý sveinbarn; sjá sveinn
var Sinfjǫtli kallaðr. Ok er hann vex upp, er hann bæði
25 mikill ok sterkr ok vænn at áliti ok mjǫk í ætt Vǫlsunga, ok
er eigi allra tíu vetra, er hon sendir hann í jarðhúsit til
Sigmundar. Hon hafði þá raun gǫrt við ina fyrri sonu sína,
áðr hon sendi þá til Sigmundar, at hon saumaði at hǫndum
þeim með holdi ok skinni; þeir þoldu illa ok kriktu um. Ok
30 svá gørði hon Sinfjǫtla; hann brásk ekki við. Hon fló hann
þá af kyrtlinum, svá at skinnit fylgði ermunum; hon kvað
honum mundi sárt við verða. Hann segir, 'Lítit mundi slíkt
sárt þykkja Vǫlsungi.'
Ok nú kømr sveinninn til Sigmundar. Þá bað Sigmundr
35 hann knoða ór mjǫli þeira, en hann vill sœkja þeim eldivið;
fær í hǫnd honum einn belg. Síðan ferr hann at viðinum,
ok er hann kom aptr, þá hafði Sinfjǫtli lokit at baka. Þá
spurði Sigmundr ef hann hafi nǫkkut fundit í mjǫlinu.
'Eigi er mér grunlaust', sagði hann, 'at eigi hafi í verit
40 nǫkkut kykt í mjǫlinu fyrst er ek tók at knoða, ok hér hefi
ek með knoðat þat er í var.' Þá mælti Sigmundr ok hló
við: 'Eigi get ek þik hafa mat af þessu brauði í kveld, því at
þar hefir þú knoðat með inn mesta eitrorm."
Sigmundr var svá mikill fyrir sér at hann mátti eta eitr, svá
2.45-78 The Vengeance of Sigmund 23
at hann skaðaði ekki, en Sínfjǫtla hlýddi þat, at eitr kœmi 45
útan á hann, en eigi hlýddi honum at eta þat né drekka.
Þat er nú at segja, at Sigmundi þykkir Sinfjǫdi of ungr til
hefnda með sér, ok vill nú fyrst venja hann með nǫkkut
harðræði; fara nú um sumrum víða um skóga ok drepa
menn til fjár sér. Sigmundi þykkir hann mjǫk í ætt 50
Vǫlsunga ok þó hyggr hann at hann sé sonr Siggeirs
konungs; ok hyggr hann hafa illsku feðr síns, en kapp
Vǫlsunga, ok ætlar hann eigi mjǫk frændrokinn mann, því
at hann minnir opt Sigmund á sína harma ok eggjar mjǫk at
drepa Siggeir konung. ... 55
Ok er Sinfjǫtli er frumvaxti, þá þykkisk Sigmundr hafa
reynt hann mjǫk. Nú líðr eigi langt, áðr Sigmundr vill
leita til fǫðurhefnda, ef svá vildi takask. Ok nú fara þeir í
brott frá jarðhúsinu einhvern dag ok koma at bo Siggeirs
konungs síð um aptan ok ganga inn í forstofuna, þá er var 60
fyrir hǫllinni; en þar váru inni ǫlker, ok leynask þar. Dróttn-
ingin veit nú hvar þeir eru, ok vill hitta þá; ok er þau
finnask, gøra þau þat ráð at þeir leitaði til fǫðurhefnda, er
náttaði.
Þau Signý ok konungr eigu tvau bǫrn ung at aldri; þau 65
leika sér á gólfinu at gulli ok renna því eptir gólfinu
hallarinnar ok hlaupa þar eptir, ok einn gullhringr hrýtr útar
í húsit, þar sem þeir Sigmundr eru, en sveinninn hleypr
eptir at leita hringsins. Nú sér hann, hvar sitja tveir menn
miklir ok grimmligir, ok hafa síða hjálma ok hvítar brynjur. 70
Nú hleypr hann í hǫllina innar fyrir feðr sinn ok segir
honum hvat hann hefir sét. Nú grunar konungr at vera
munu svik við hann. Signý heyrir nú hvat þeir segja. Hon
stendr upp, tekr bǫrnin bæði ok ferr útar í forstofuna til þeira
ok mælti, at þeir skyldu þat vita at þau hefði sagt til þeira, 75
'ok ræð ek ykkr at þit drepið þau.' Sigmundr segir, 'Eigi
vil ek drepa bǫrn þín, þótt þau hafi sagt til mín.' En
Sinfjǫtli lét sér ekki feilask ok bregðr sverði ok drepr
24 Vǫlsunga saga 2.79-112
hvárttveggja barnit ok kastar þeim innar í hǫllina fyrir Siggeir
80 konung.
Konungr stendr nú upp ok heitr á menn at taka þá menn
er leynzk hǫfðu í forstofunni um kveldit. Nú hlaupa menn
útar þangat ok vilja hǫndla þá, en þeir verja sik vel ok
drengiliga, ok þykkisk þá sá verst hafa lengi, er næst er. Ok
85 um síðir verða þeir ofrliði bornir ok verða handteknir ok því
næst í bǫnd reknir ok í fjǫtra settir, ok sitja þeir þar þá nótt
alla.
Nú hyggr konungr at fyrir sér, hvern dauða hann skal fá
þeim, þann er kendi lengst. Ok er morginn kom, þá lætr
90 konungr haug mikinn gøra af grjóti ok torfi, ok er þessi
haugr er gǫrr, þá lét hann setja hellu míkla í miðjan
hauginn, svá at annarr jaðarr hellunnar horfði upp, en annarr
niðr. Hon var svá mikil at hon tók tveggja vegna svá at eigi
mátti komask hjá henni. Nú lætr hann taka þá Sigmund ok
95 Sinfjǫtla ok setja í hauginn sínum megin hvárn þeira, fyrir því
at honum þótti þeim þat verra at vera eigi báðum saman, en þó
mátti heyra hvárr til annars. Ok er þeir váru at tyrfa hauginn,
þá kømr Signý þar at ok hefir hálm í fangi sér ok kastar
í hauginn til Sinfjǫtla ok biðr þrælana leyna konunginn þessu.
100 Þeir já því, ok er þá lokit aptr hauginum.
Ok er nátta tekr, þá mælti Sinfjǫtli til Sigmundar, 'Ekki
ætla ek okkr mat skorta um hríð; hér hefir dróttningin
kastat fleski inn í hauginn ok vafit um útan hálmi.' Ok enn
þreifar hann um fleskit, ok finnr at þar var stungit í sverði
105 Sigmundar, ok kendi at hjǫltunum, er myrkt var í hauginum,
ok segir Sigmundi; þeir fagna því báðir. Nú skýtr Sinfjǫtli
blóðreflinum fyrir ofan helluna ok dregr fast; sverðit bítr
helluna. Sigmundr tekr nú blóðrefilinn ok ristu nú í milli
sín helluna ok létta eigi fyrr en lokit er at rísta, sem
110 kveðit er:
Ristu af magni mikla hellu
Sígmundr hjǫrvi ok Sinfjǫtli;
2.113-138 The Vengeance of Sigmund 25
Ok nú eru þeir lausir báðir saman í hauginum ok rísta
bæði grjót ok torf ok komask svá út ór hauginum. Þeir
ganga nú heim til hallarinnar; eru menn þá í svefni allir. 115
Þeir bera við at hǫllunni ok leggja eld í viðinn. En þeir
vakna við gufuna, er inni eru, ok þat, at hǫllin logar yfir
þeim. Konungr spyrr hverir eldana gørði. 'Hér eru vit
Sinfjǫtli, systurson minn', sagði Sigmundr, 'ok ætlum vit nú
at þat skylir þú vita, at eigi eru allir Vǫlsungar dauðir.' 120
Hann biðr systur sína út ganga ok þiggja af honum góð
metorð ok mikinn sóma, ok vill svá bœta henni sína harma.
Hon svarar, 'Nú skaltu vita, hvárt ek hefi munat Siggeiri
konungi dráp Vǫlsungs konungs. Ek lét drepa bǫrn okkur,
er mér þóttu of sein til fǫðurhefnda, ok ek fór í skóg til þín í 125
vǫlu líki, ok er Sinfjǫtli okkarr sonr. Hefir hann af því
mikit kapp, at hann er bæði sonarson ok dótturson Vǫlsungs
konungs. Hefi ek þar til unnit alla hluti, at Siggeirr konungr
skyldi bana fá; hefi ek ok svá mikit unnit at fram kœmisk
hefndin, at mér er með engum kosti líft. Skal ek nú deyja 130
með Siggeiri konungi lostig, er ek átta hann nauðig.'
Síðan kysti hon Sigmund bróður sinn ok Sinfjǫtla ok gekk
inn í eldinn ok bað þá vel fara; síðan fekk hon þar bana með
Siggeiri konung ok allri hirð sinni.
Þeir frændr fá sér lið ok skipa, ok heldr Sigmundr til 135
ættleifðar sinnar ok rekr ór landi þann konung er þar hafði í
sezk eptir Vǫlsung konung. Sigmundr gorisk nú ríkr
konungr ok ágætr, vitr ok stórráðr.
III HRÓLFS SAGA KRAKA
3. 1-33 Bǫðvar Bjarki 27
BǪÐVAR BJARKI AT THE COURT OF KING HRÓLF
Síðan fór Bǫðvarr leið sína til Hleiðargarðs. Hann kømr
til konungs atsetu. Bǫðvarr leiðir síðan hest sinn á stall hjá
konungs hestum hinum beztu ok spyrr engan at; gekk síðan
inn í hǫllina, ok var þar fátt manna. Hann sezk útarliga, ok
sem hann hefir verit þar lítla hríð, heyrir hann þrausk nǫkkut 5
útar í hornit í einhverjum stað. Bǫðvarr lítr þangat ok sér
at mannshǫnd kømr upp ór mikilli beinahrúgu, er þar lá;
hǫndin var svǫrt mjǫk. Bǫðvarr gengr þangat til ok spyrr
hverr þar væri í beinahrúgunni. Þá var honum svarat ok
heldr óframliga: 'Hǫttr heiti ek, bokki sæll.' 'Hví ertu 10
hér', segir Bǫðvarr, 'eða hvat gørir þú?' Hǫttr segir, 'Ek
gøri mér skjaldborg, bokki sæll.' Bǫðvarr sagði, 'Vesall
ertu þinnar skjaldborgar!' Bǫðvarr þrífr til hans ok hnykkir
honum upp ór beinahrúgunni. Hǫttr kvað þá hátt við ok
mælti, 'Nú viltu mér bana! Gør eigi þetta, svá sem ek hefi 15
nú vel um búizk áðr, en þú hefir nú rótat í sundr skjaldborg
minni, ok hafða ek nú svá gǫrt hana háva útan at mér, at
hon hefir hlíft mér við ǫllum hǫggum ykkar, svá at engi hǫgg
hafa komit á mik lengi, en ekki var hon enn svá búin sem
ek ætlaða hon skyldi verða.' Bǫðvarr mælti: 'Ekki muntu 20
fá skjaldborgina lengr.' Hǫttr mælti ok grét: 'Skaltu nú
bana mér, bokki sæll?' Bǫðvarr bað hann ekki hafa hátt,
tók hann upp síðan ok bar hann út ór hǫllinni ok til vatns
28 Hrólfs saga Kraka 3.24-40
nǫkkurs sem þar var í nánd, ok gáfu fáir at þessu gaum, ok
25 þó hann upp allan.
Síðan gekk Bǫðvarr til þess rúms sem hann hafði áðr
tekit, ok leiddi eptir sér Hǫtt ok þar setr hann Hǫtt hjá sér.
En hann er svá hræddr at skelfr á honum leggr ok liðr, en
þó þykkisk hann skilja at þessi maðr vill hjálpa sér. Eptir
30 þat kveldar ok drífa menn í hǫllina ok sjá Hrólfs kappar at
Hǫttr er settr á bekk upp, ok þykkir þeim sá maðr hafa gǫrt
sik œrit djarfan, er þetta hefir til tekit. Ilt tillit hefir Hǫttr,
þá er hann sér kunningja sína, því at hann hefir ilt eitt af
þeim reynt; hann vill lifa gjarnan ok fara aptr í beinahrúgu
35 sína, en Bǫðvarr heldr honum, svá at hann náir ekki í brottu
at fara, því at hann þóttisk ekki jafnberr fyrir hǫggum þeira,
ef hann næði þangat at komask, sem hann er nú. Hirðmenn
hafa nú sama vanda, ok kasta fyrst beinum smám um þvert
gólfit til Bǫðvars ok Hattar. Bǫðvarr lætr sem hann sjái eigi
40 þetta. Hǫttr er svá hræddr at hann tekr eigi mat né drykk,
3. 41-74 Bǫðvar Bjarki 29
ok þykkir honum þá ok þá sem hann muni vera lostinn. Ok
nú mælti Hǫttr til Bǫðvars: 'Bokki sæll, nú ferr at þér stór
knúta, ok mun þetta ætlat okkr til nauða.' Bǫðvarr bað
hann þegja. Hann setr við holan lófann ok tekr svá við
knútunni; þar fylgir leggrinn með. Bǫðvarr sendi aptr 45
knútuna ok setr á þann sem kastaði, ok rétt framan í hann
með svá harðri svipan at hann fekk bana. Sló þá miklum
ótta yfir hirðmennina.
Kømr nú þessi fregn fyrir Hrólf konung ok kappa hans upp
í kastalann, at maðr mikilúðligr sé kominn til hallarinnar ok 50
hafi drepit einn hirðmann hans, ok vildu þeir láta drepa mann-
inn. Hrólfr konungr spurðisk eptir, hvárt hirðmaðrinn hefði
verit saklauss drepinn. 'Því var næsta', sǫgðu þeir. Kómusk
þá fyrir Hrólf konung ǫll sannindi hér um. Hrólfr konungr
sagði þat skyldu fjarri, at drepa skyldi manninn-'hafi þit hér 55
illan vanda upp tekit, at berja saklausa menn beinum; er mér
í því óvirðing, en yðr stór skǫmm, at gøra slíkt. Hefi ek
jafnan rœtt um þetta áðr, ok hafi þit at þessu engan gaum
gefit, ok hygg ek at þessi maðr muni ekki alllítill fyrir sér, er
þér hafið nú á leitat; ok kallið hann til mín, svá at ek viti 60
hverr hann er."
Bǫðvarr gengr fyrir konung ok kveðr hann kurteisliga.
Konungr spyrr hann at nafni. 'Hattargriða kalla mik hirð-
menn yðar, en Bǫðvarr heiti ek.' Konungr mælti, 'Hverjar
bœtr viltu bjóða mér fyrir hirðmann minn?' Bǫðvarr segir, 65
'Til þess gørði hann, sem hann fekk.' Konungr mælti,
'Viltu vera minn maðr ok skipa rúm hans?' Bǫðvarr segir,
'Ekki neita ek at vera yðarr maðr, ok munu vit ekki skiljask
svá búit, vit Hǫttr, ok dveljask nær þér báðir, heldr en þessi
hefir setit; elligar vit fǫrum brott báðir.' Konungr mælti, 'Eigi 70
sé ek at honum sœmd, en ek spara ekki mat við hann.'
Bǫðvarr gengr nú til þess rúms sem honum líkaði, en ekki
vill hann þat skipa sem hinn hafði áðr. Hann kippir upp
í einhverjum stað þremr mǫnnum, ok síðan settusk þeir Hǫttr
30 Hrólfs saga Kraka 3.75-108
75 þar niðr ok innar í hǫllinni en þeim var skipat. Heldr þótti
mǫnnum ódælt við Bǫðvar, ok er þeim hinn mesti íhugi at
honum.
Ok sem leið at jólum, gørðusk menn ókátir. Bǫðvarr
spyrr Hǫtt hverju þetta sætti; hann segir honum at dýr eitt
80 hafi þar komit tvá vetr í samt, mikit ok ógurligt -- 'ok hefir
vængi á bakinu ok flýgr þat jafnan. Tvau haust hefir þat nú
hingat vitjat ok gǫrt mikinn skaða. Á þat bíta ekki vápn, en
kappar konungs koma ekki heim, þeir sem at eru einna
mestir.' Bǫðvarr mælti, 'Ekki er hǫllin svá vel skipuð sem
85 ek ætlaða, ef eitt dýr skal hér eyða ríki ok fé konungsins.'
Hǫttr sagði, 'Þat er ekki dýr, heldr er þat hit mesta trǫll.'
Nú kømr jóla-aptann. Þá mælti konungr, 'Nú vil ek at
menn sé kyrrir ok hljóðir í nótt, ok banna ek ǫllum mínum
mǫnnum at ganga í nǫkkurn háska við dýrit, en fé ferr eptir
90 því sem auðnar; menn mína vil ek ekki missa.' Allir heita
hér góðu um, at gøra eptir því sem konungr bauð.
Bǫðvarr leyndisk í brott um nóttina; hann lætr Hǫtt fara
með sér, ok gorir hann þat nauðugr ok kallaði hann sér stýrt
til bana. Bǫðvarr segir at betr mundi til takask. Þeir ganga
95 í brott frá hǫllinni, ok verðr Bǫðvarr at bera hann, svá er
hann hræddr. Nú sjá þeir dýrit, ok því næst œpir Hǫttr
slíkt sem hann má ok kvað dýrit mundu gleypa hann.
Bǫðvarr bað bikkjuna hans þegja ok kastar honum niðr
í mosann, ok þar liggr hann ok eigi með ǫllu óhræddr.
100 Eigi þorir hann heim at fara heldr. Nú gengr Bǫðvarr móti
dýrinu; þat hœfir honum, at sverðit er fast í umgjǫrðinni, er
hann vildi bregða því. Bǫðvarr eggjar nú fast sverðit ok þá
bragðar í umgjǫrðinni, ok nú fær hann brugðit umgjǫrðinni
svá at sverðit gengr ór slíðrunum, ok leggr þegar undir bœgi
105 dýrsins ok svá fast at stóð í hjartanu, ok datt þá dýrit til
jarðar dautt niðr. Eptir þat ferr hann þangat sem Hǫttr
liggr. Bǫðvarr tekr hann upp ok berr þangat sem dýrit
liggr dautt. Hǫttr skelfr ákaft. Bǫðvarr mælti: 'Nú skaltu
3. 109-143 Bǫðvar Bjarki 31
drekka blóð dýrsins.' Hann er lengi tregr, en þó þorir hann
víst eigi annat. Bǫðvarr lætr hann drekka tvá sopa stóra; 110
hann lét hann ok eta nǫkkut af dýrshjartanu. Eptir þetta
tekr Bǫðvarr til hans ok áttusk þeir við lengi. Bǫðvarr
mælti: 'Helzt ertu nú sterkr orðinn, ok ekki vænti ek at þú
hræðisk nú hirðmenn Hrólfs konungs.' Hǫttr sagði, 'Eigi
mun ek þá hræðask ok eigi þik upp frá þessu.' 'Vel er þá 115
orðit, Hǫttr félagi. Fǫru vit nú til ok reisum upp dýrit ok
búum svá um at aðrir ætli at kvikt muni vera.' Þeir gøra nú
svá. Eptir þat fara þeir heim ok hafa kyrt um sik, ok veit
engi maðr hvat þeir hafa iðjat.
Konungr spyrr um morguninn hvat þeir viti til dýrsins, 120
hvárt þat hafi nǫkkut þangat vitjat um nóttina. Honum var
sagt at fé alt væri heilt í grindum ok ósakat. Konungr bað
menn forvitnask hvárt engi sæi líkindi til at þat hefði heim
komit. Varðmenn gørðu svá ok kómu skjótt aptr ok sǫgðu
konungi at dýrit fœri þar ok heldr geyst at borginni. 135
Konungr bað hirðmenn vera hrausta ok duga nú hvern eptir
því sem hann hefði hug til, ok ráða af óvætt þenna; ok svá
var gǫrt, sem konungr bað, at þeir bjoggu sik til þess.
Konungr horfði á dýrit ok mælti síðan, 'Enga sé ek fǫr
á dýrinu, en hverr vill nú taka kaup einn ok ganga í móti 130
því?' Bǫðvarr mælti, 'Þat væri næsta hrausts manns forvitn-
isbót. Hǫttr félagi, rektu nú af þér illmælit þat at menn
láta, sem engi krellr né dugr muni í þér vera. Far nú ok
drep þú dýrit. Máttu sjá at engi er allfúss til annarra.'
'Já', sagði Hǫttr, 'ek mun til þessa ráðask'. Konungr mælti, 135
'Ekki veit ek hvaðan þessi hreysti er at þér komin, Hǫttr, ok
mikit hefir um þik skipazk á skammri stundu'. Hǫttr mælti,
'Gef mér til sverðit Gullinhjalta, er þú heldr á, ok skal ek þá
fella dýrit eða fá bana.' Hrólfr konungr mælti, 'Þetta sverð
er ekki beranda nema þeim manni sem bæði er góðr drengr 140
ok hraustr.' Hǫttr sagði, 'Svá skaltu til ætla at mér sé svá
háttat'. Konungr mælti, 'Hvat má vita, nema fleira hafi
32 Hrólfs saga Kraka 3.143-156
skipzk um hagi þína en sjá þykkir? En fæstir menn
þykkjask þik kenna, at þú sér inn sami maðr. Nú tak við
145 sverðinu ok njót manna bezt, ef þetta er til unnit.'
Síðan gengr Hǫttr at dýrinu alldjarfliga ok høggr til þess,
þá er hann kømr í hǫggfœri, ok dýrit fellr niðr dautt, Bǫðvarr
mælti, 'Sjáið nú, herra, hvat hann hefir til unnit.' Konungr
segir, 'Víst hefir hann mikit skipazk, en ekki hefir Hǫttr einn
150 dýrit drepit; heldr hefir þú þat gǫrt.' Bǫðvarr segir, 'Vera
má at svá sé.' Konungr segir, 'Vissa ek, þá er þú komt hér,
at fáir mundu þínir jafningjar vera, en þat þykki mér þó þitt
verk frægiligast, at þú hefir gǫrt hér annan kappa þar er
Hǫttr er, ok óvænligr þótti til mikillar giptu. Ok nú vil ek
155 at hann heiti eigi Hǫttr lengr ok skal hann heita Hjalti upp
frá þessu; skaltu heita eptir sverðinu Gullinhjalta."
34 Ari Þorgilsson 4. 1-21
IV ARI ÞORGILSSON (1067-1148)
ARI'S LIBELLUS ISLANDORUM
Prologue
Íslendingabók gørða ek fyrst biskupum várum Þorláki ok
Katli, ok sýnda ek bæði þeim ok Sæmundi presti. En með
því at þeim líkaði svá at hafa eða þar viðr auka, þá skrifaða
ek þessa of it sama far, fyr útan Ættar-tǫlu ok Konunga-ævi.
5 Ok jók ek því er mér varð síðan kunnara, ok nú er gørr sagt
á þessi en á þeirri. En hvatki er missagt er í frœðum þessum,
þá er skylt at hafa þat heldr er sannara reynisk.
Frá Íslands bygð. A.D. 870
Ísland bygðisk fyrst ór Norvegi á dǫgum Haralds ins Hár-
fagra, Hálfdanarsonar ins Svarta, í þann tíð -- at ætlun ok
10 tǫlu þeira Teits fóstra míns, þess manns er ek kunna spakastan,
sonar Ísleifs biskups; ok Þorkels fǫðurbróður míns, Gellis-
sonar, er langt mundi fram; ok Þóríðar Snorradóttur Goða,
er bæði var margspǫk ok óljúgfróð -- er Ívarr, Ragnarsson
Loðbrókar, lét drepa Eadmund inn Helga Englakonung.
15 En þat var dccclxx vetra eptir burð Krists, at því er ritit er
í sǫgu hans.
Ingólfr hét maðr Norrœnn, er sannliga er sagt at fœri fyrst
þaðan til Íslands, þá er Haraldr inn Hárfagri var xvj vetra
gamall, en í annat sinn fám vetrum síðar. Hann bygði suðr
20 í Reykjarvík. Þar er Ingólfshǫfði kallaðr, fyr austan Min-
þakseyri, sem hann kom fyrst á land; en þar Ingólfsfell fyr
4. 22-52 Libellus Islandorum 35
vestan Ǫlfossá, er hann lagði sína eigu á síðan. Í þann tíð
var Ísland viði vaxit í miðli fjalls ok fjǫru.
Þá váru hér menn Kristnir þeir er Norðmenn kalla papa.
En þeir fóru síðan á braut, af því at þeir vildu eigi vera hér 25
við heiðna menn, ok létu eptir bokr Írskar ok bjǫllur ok
bagla: af því mátti skilja at þeir váru menn Írskir.
En þá varð fǫr manna mikil mjǫk út hingat ór Norvegi, til
þess unz konungrinn Haraldr bannaði, af því at honum þóttí
landauðn nema. Þá sættusk þeir á þat, at hverr maðr skyldi 30
gjalda konungi fimm aura, sá er eigi væri frá því skiliðr, ok
þaðan fœri hingat. En svá er sagt at Haraldr væri lxx vetra
konungr, ok yrði áttrœðr. Þau hafa upphǫf verit at gjaldi
því er nú er kallat landaurar. En þar galzk stundum meira,
en stundum minna, unz Óláfr inn Digri gørði skýrt at hverr 35
maðr skyldi gjalda konungi hálfa mǫrk, sá er fœri á miðli
Norvegs ok Íslands, nema konur eða þeír menn er hann
næmi frá. Svá sagði Þorkell oss Gellisson.
Frá Grœnlands bygð. A.D. 986
Land þat er kallat er Grœnland fannsk ok bygðisk af
Íslandi. Eiríkr inn Rauði hét maðr Breiðfirzkr, er fór út 40
heðan þangat ok nam þar land er síðan er kallaðr Eiríksfjǫrðr.
Hann gaf nafn landinu ok kallaði Grœnland, ok kvað menn
þat myndu fýsa þangat farar, at landit ætti nafn gott.
Þeir fundu þar mannavistir bæði austr ok vestr á landi, ok
keiplabrot ok steinsmíði þat, er af því má skilja at þar hafði 45
þess konar þjóð farit er Vínland hefir byggt, ok Grœn-
lendingar kalla Skrælinga.
En þat var, er hann tók byggva landit, xiiij vetrum eða xv
fyrr en Kristni kvæmi hér á Ísland, at því er sá taldi fyrir
Þorkeli Gellissyni á Grœnlandi, er sjálfr fylgði Eiríki inum 50
Rauða út.
Frá því er Kristni kom á Ísland. A.D. 1000
Óláfr rex Tryggvason Óláfssonar, Haraldssonar ins
36 Ari Þorgilsson 4.53-85
Hárfagra, kom Kristni í Norveg ok á Ísland. Hann sendi
hingat til lands prest þann er hét Þangbrandr, ok hér kendi
55 mǫnnum Kristni, ok skírði þá alla er við trú tóku. En
Hallr á Síðu Þorsteinsson lét skírask snimhendis, ok Hjalti
Skeggjason ór Þjórsárdali, ok Gizurr inn Hvíti Teitsson,
Ketilbjarnarsonar frá Mosfelli, ok margir hǫfðingjar aðrir.
En þeir váru þó fleiri er í gegn mæltu ok neittu. En þá er
60 hann hafði hér verit einn vetr eða tvá, þá fór hann á braut,
ok hafði vegit hér tvá menn eða þrjá, þá er hann hǫfðu nítt.
En hann sagði konunginum Óláfi, er hann kom austr, alt þat
er hér hafði yfir hann gengit, ok lét ørvænt at hér myndi
Kristni enn takask. En hann varð við þat reiðr mjǫk, ok
65 ætlaði at láta meiða eða drepa vára landa fyrir, þá er þar
váru austr. En þat sumar it sama kvámu útan heðan þeir
Gizurr ok Hjalti, ok þágu þá undan við konunginn, ok hétu
honum umsýslu sinni til á nýja leik, at hér yrði enn við
Kristninni tekit, ok létu sér eigi annars ván en þar myndi
70 hlýða. En it næsta sumar eptir fóru þeir austan, ok prestr
sá er Þormóðr hét, ok kvámu þá í Vestmannaeyjar, er x vikur
váru af sumri, ok hafði alt farizk vel at. Svá kvað Teitr
þann segja er sjálfr var þar.
Þá var þat mælt it næsta sumar áðr í lǫgum, at menn
75 skyldi svá koma til Alþingis, er tíu vikur væri af sumri, en
þangat til kvámu viku fyrr.
En þeir fóru þegar inn til meginlands, ok síðan til Alþingis;
ok gátu at Hjalta at hann var eptir í Laugardali með tólfta
mann, af því at hann hafði áðr sekr orðit fjǫrbaugsmaðr it
80 næsta sumar áðr á Alþingi of goðgá. En þat var til þess
haft, at hann kvað at Lǫgbergi kviðling þenna:
'Vilkat goð geyja: grey þykkjumk Freyja.'
En þeir Gizurr fóru unz þeir kvámu í stað þann í hjá
Ǫlfossvatni er kallaðr er Vellankatla, ok gorðu orð þaðan til
85 þings, at á móti þeim skyldi koma allir fulltingsmenn þeira,
4. 86-119 Libellus Islandorum 37
af því at þeir hǫfðu spurt at andskotar þeira vildi verja þeim
vígi þingvǫllinn. En fyrr en þeir fœri þaðan, þá kom þar
ríðandi Hjalti, ok þeir er eptir váru með honum. En síðan
riðu þeir á þingit, ok kvámu áðr á mót þeim frændr þeira ok
vinir, sem þeir hǫfðu æst. En inir heiðnu menn hurfu saman 90
með alvæpni, ok hafði svá nær at þeir myndi berjask at eigi
of sá á miðli.
En annan dag eptir gengu þeir Gizurr ok Hjalti til Lǫg-
bergs ok báru þar upp ørindi sín. En svá er sagt, at þat
bæri frá, hvé vel þeir mæltu. En þat gørðisk af því, at þar 95
nefndi annarr maðr at ǫðrum vátta, ok sǫgðusk hvárir ór
lǫgum við aðra, inir Kristnu menn ok inir heiðnu, ok gengu
síðan frá Lǫgbergi.
Þá báðu inir Kristnu menn Hall á Síðu at hann skyldi lǫg
þeira upp segja þau er Kristninni skyldi fylgja. En hann 100
leystisk því undan við þá, at hann keypti at Þorgeiri lǫg-
sǫgumanni at hann skyldi upp segja; en hann var enn þá
heiðinn. En síðan er menn kvámu í búðir, þá lagðisk hann
niðr Þorgeirr, ok breiddi feld sinn á sik, ok hvíldi þann dag
allan, ok nóttina eptir, ok kvað ekki orð. En of morguninn 105
eptir settisk hann upp, ok gørði orð at menn skyldi til
Lǫgbergis.
En þá hóf hann tǫlu sína upp, er menn kvámu þar, ok
sagði at honum þótti þá komit hag manna í ónýtt efni, ef
menn skyldi eigi hafa allir lǫg ein á landi hér; ok taldi fyrir 110
mǫnnum á marga vega at þat skyldi eigi láta verða, ok sagði
at þat myndi at því ósætti verða, er vísa ván var at þær
barsmíðir gørðisk á miðli manna er landit eyddisk af. Hann
sagði frá því at konungar ór Norvegi ok ór Danmǫrku hǫfðu
haft ófrið ok orrustur á miðli sín langa tíð til þess unz 115
landsmenn gørðu frið á miðli þeira, þótt þeir vildi eigi. En
þat ráð gørðisk svá, at af stundu sendusk þeir gørsimar á
miðli; enda helt friðr sá meðan þeir lifðu. 'En nú þykkir mér
þat ráð', kvað hann, 'at vér látim ok eigi þá ráða er mest
38 Ari Þorgilsson 4.120-138
120 vilja í gegn gangask; ok miðlum svá mál á miðli þeira, at
hvárirtveggju hafi nakkvat síns máls, ok hǫfum allir ein lǫg
ok einn sið. Þat mun verða satt, er vér slítum sundr lǫgin, at
vér munum slíta ok friðinn.' En hann lauk svá sínu máli,
at hvárirtveggju játtu því, at allir skyldi ein lǫg hafa, þau sem
125 hann réði upp at segja.
Þá var þat mælt í lǫgum, at allir menn skyldi Kristnir vera,
ok skírn taka, þeir er áðr váru óskírðir á landi hér. En of
barna útburð skyldu standa in fornu lǫg, ok of hrossakjǫts
át: skyldu menn blóta á laun ef vildu, en varða fjǫrbaugsgarðr
130 ef váttum of kvæmi við. En síðar fám vetrum var sú heiðni
af numin sem ǫnnur. Þenna atburð sagði Teitr oss at því er
Kristni kom á Ísland.
En Óláfr Tryggvason fell it sama sumar, at sǫgu Sæmundar
prests. Þá barðisk hann við Svein Haraldsson Danakonung,
135 ok Óláf inn Sœnska Eiríksson at Uppsǫlum Svíakonungs, ok
Eirík er síðan var jarl at Norvegi Hákonarson. Þat var cxxx
vetra eptir dráp Eadmundar, en M eptir burð Krists at alþýðu
tali.
5. 1-27 Bjarni's Voyage 41
THE NORSE DISCOVERY OF AMERICA
A. THE DISCOVERY OF AMERICA BY BJARNI HERJÓLFSSON, A.D. 986
Herjólfr var Bárðarson Herjólfssonar; hann var frændi
Ingólfs landnámamanns. Þeim Herjólfi gaf Ingólfr land á
milli Vágs ok Reykjaness. Herjólfr bjó fyrst á Drepstokki.
Þorgerðr hét kona hans, en Bjarni sonr þeira, ok var hinn
efniligsti maðr. Hann fýstisk útan þegar á unga aldri; 5
varð honum gott bæði til fjár ok mannvirðingar, ok var sinn
vetr hvárt útanlands eðr með feðr sínum. Brátt átti Bjarni
skip í fǫrum, ok hinn síðasta vetr er hann var í Nóregi, þá
brá Herjólfr til Grœnlandsferðar með Eiríki ok brá búi sínu.
Með Herjólfi var á skipi Suðreyskr maðr Kristinn, sá er orti 10
Hafgerðingadrápu. Þar er þetta stef í:
Mínar biðk at munka reyni
meinalausan farar beina;
heiðis haldi hárar foldar
hallar dróttinn of mér stalli. 15
Herjólfr bjó á Herjólfsnesi; hann var hinn gǫfgasti maðr.
Eiríkr Rauði bjó í Brattahlíð; hann var þar með mestri
virðingu ok lutu allir til hans. Þessi váru bǫrn Eiríks: Leifr,
Þorvaldr ok Þorsteinn, en Freydís hét dóttir hans. Hon var
gipt þeim manni er Þorvarðr hét, ok bjoggu þau í Gǫrðum, 20
þar sem nú er biskupsstóll. Hon var svarri mikill, en Þorvarðr
var lítilmenni; var hon mjǫk gefin til fjár. Heiðit var fólk á
Grœnlandi í þann tíma.
Þat sama sumar kom Bjarni skipi sínu á Eyrar er faðir
hans hafði braut siglt um várit. Þau tíðindi þóttu Bjarna 25
mikil, ok vildi eigi bera af skipi sínu. Þá spurðu hásetar hans
hvat er hann bærisk fyrir, en hann svarar at hann ætlaði at
42 Grœnlendinga Þáttr 5.28-61
halda siðvenju sinni ok þiggja at fǫður sínum vetrvist, 'ok vil
ek halda skipinu til Grœnlands, ef þér vilið mér fylgð veita.'
30 Allir kváðusk hans ráðum fylgja vilja. Þá mælti Bjarni, 'Óvitrlig
mun þykkja vár ferð, þar sem engi vár hefir komit í Grœnlands
haf'. En þó halda þeir nú í haf þegar þeir váru búnir, ok
sigldu þrjá daga þar til er landit var vatnat; en þá tók af byrina
ok lagði á norrœnur ok þokur, ok vissu þeir eigi hvert at
35 þeir fóru; ok skipti þat mǫrgum dœgrum. Eptir þat sá þeir
sól ok máttu þá deila ættir. Vinda nú segl ok sigla þetta
dœgr áðr þeir sá land ok roddu um með sér hvat landi þetta
mun vera. En Bjarni kvezk hyggja at þat mundi eigi
Grœnland. Þeir spyrja hvárt hann vill sigla at þessu landi
40 eðr eigi. Hann svarar, 'Þat er mitt ráð, at sigla í nánd við
landit'. Ok svá gøra þeir, ok sá þat brátt at landit var
ófjǫllótt ok skógi vaxit, ok smár hæðir á landinu, ok létu
landit á bakborða ok létu skaut horfa á land. Síðan sigla
þeir tvau dœgr áðr þeir sá land annat. Þeir spyrja hvárt
45 Bjarni ætlaði þat enn Grœnland. Hann kvazk eigi heldr
ætla þetta Grœnland en hit fyrra, 'því at jǫklar eru mjǫk
miklir sagðir á Grœnlandi'. Þeir nálguðusk brátt þetta land
ok sá þat vera slétt land ok viði vaxit. Þá tók af byr fyrir
þeim; þá roddu hásetar þat, at þeim þótti þat ráð, at taka
50 þat land, en Bjarni vill þat eigi. Þeir þóttusk bæði þurfa
við ok vatn. 'At engu eru þér því óbirgir', segir Bjarni, en
þó fekk hann af því nǫkkut ámæli af hásetum sínum. Hann
bað þá vinda segl, ok svá var gǫrt, ok settu framstafn frá
landi ok sigla í haf útsynnings byr þrjú dœgr ok sá þá land
55 it þriðja. En þat land var hátt ok fjǫllótt ok jǫkull á. Þeir
spyrja þá ef Bjarni vildi at landi láta þar, en hann kvazk eigi
þat vilja, 'því at mér lízk þetta land ógagnvænligt'. Nú lǫgðu
þeir eigi segl sitt, halda með landinu fram, ok sá at þat var
eyland. Settu enn stafn við því landi ok heldu í haf hinn
60 sama byr, en veðr óx í hǫnd ok bað Bjarni þá svipta ok eigi
sigla meira en bæði dygði vel skipi þeira ok reiða. Sigldu
5.62-91 Bjarni's Voyage 43
nú fjogur dœgr; þá sá þeir land hit fjórða. Þá spurðu þeir
Bjarna hvárt hann ætlaði þetta vera Grœnland eðr eigi.
Bjarni svarar, 'Þetta er líkast því er mér er sagt frá Grœn-
landi, ok hér munu vér at landi halda'. Svá gøra þeir, ok 65
taka land undir einhverju hesi at kveldi dags, ok vár þar bátr
á nesinu, en þar bjó Herjólfr faðir Bjarna á því nesi. Ok af
því hefir nesit nafn tekit ok er síðan kallat Herjólfsnes. Fór
Bjarni nú til fǫður síns, ok hættir nú siglingu ok er með
fǫður sínum meðan Herjólfr lifði, ok síðan bjó hann þar eptir 70
fǫður sinn.
B. LEIF EIRfKSSON SIGHTS AMERICA A.D. 1OOO
Eiríkr átti þá konu er Þjóðhildr hét ok við henni tvá sonu.
Hét annarr Þorsteinn, en annarr Leifr; þeir váru báðir
efnihgir menn, ok var Þorsteinn heima með fǫður sínum, ok
var eigi sá maðr á Grœnlandi er jafnmannvænn þótti sem 75
hann. Leifr hafði siglt til Nóregs ok var með Óláfi konungi
Tryggvasyni.
Lagði konungr á hann góða virðing, ok þóttisk sjá at hann
mundi vera vel mentr maðr. Eitt sinn kom konungr at máli
við Leif ok segir, 'Ætlar þú út til Grœnlands í sumar?' 80
'Þat ætla ek', sagði Leifr, 'ef þat er yðvarr vili.'
Konungr svarar, 'Ek get at þat mun vel vera, ok skaltu
þangat fara með ørindum mínum, ok boða þar Kristni.' Leifr
kvað hann ráða skyldu, en kvazk hyggja at þat ørindi mundi
torflutt á Grœnlandi. Konungr kvezk eigi þann mann sjá er 85
betr væri til fallinn en hann, 'ok muntu giptu til bera'.
'Þat mun því at eins', segir Leifr, 'ef ek nýt yðvar við.'
Lætr Leifr í haf, ok er lengi úti ok hitti á lǫnd þau er hann
vissi áðr enga ván til. Váru þar hveitiakrar sjálfsánir ok vínviðr
vaxinh; þar váru þau tré er mǫsurr heita, ok hǫfðu þeir af 90
þessu ǫllu nǫkkur merki, sum tré svá mikil at í hús váru
44 Þorfinns saga 5.92-121
lǫgð. Leifr fann menn á skipflaki ok flutti heim með sér.
Sýndi hann í því hína mesta stórmensku ok drengskap sem
mǫrgu ǫðru, er hann kom Kristni á landit, ok var jafnan
95 síðan kallaðr Leifr inn Heppni.
Leifr tók land í Eiríksfirði ok fór heim síðan í Brattahlíð,
ok tóku þar allir menn vel við honum. Hann boðaði brátt
Kristni um landit ok almenniliga trú, ok sýndi mǫnnum
orðsending Óláfs konungs Tryggvasonar, ok sagði hversu
100 mǫrg ágæti ok mikil dýrð fylgði þessum sið. Eiríkr tók því
máli seint at láta sið sinn, en Þjóðhildr gekk skjótt undir, ok
lét gøra kirkju eigi allnærri húsunum; þat hús var kallat
Þjóðhildarkirkja. Hafði hon þar fram bœnir sínar, ok þeir
menn sem við Kristni tóku. Þjóðhildr vildi ekki samræði við
105 Eirlk síðan hon tók trú, en honum var þetta mjǫk móti
skapi.
C. LEIF'S VOYAGE ACCORDING TO FLATEYJARBÓK
Þat er nú þessu næst at Bjarni Herjólfsson kom útan af
Grœnlandi á fund Eiríks jarls, ok tók jarl við honum vel.
Sagði Bjarni frá ferðum sínum, er hánn hafði lǫnd sét, ok
110 þótti mǫnnum hann verit hafa óforvitinn, er hann hafði ekki
at segja af þeim lǫndum, ok fekk hann af því nǫkkut ámæli.
Bjarni gørðisk hirðmaðr jarls ok fór út til Grœnlands um
sumarit eptir.
Var nú mikil umrœða um landaleitan. Leifr sonr Eiríks
115 Rauða ór Brattahlíð fór á fund Bjarna Herjólfssonar ok
keypti skip at honum, ok réð til háseta svá at þeir váru hálfr
fjórði tøgr manna saman. Leifr bað fǫður sinn Eirík at hann
mundi enn fyrir vera fǫrinni. Eiríkr taldisk heldr undan,
kvezk þá vera hniginn í aldr ok kvezk minna mega við vási
120 ǫllu en var. Leifr kveðr hann enn mundu mestri heill stýra
af þeim frændum; ok þetta lét Eiríkr eptir Leifi, ok ríðr
5.122-155 Leif's Voyage 45
heiman þá er þeir eru at því búnir. Ok var þá skamt at fara
til skipsins, drepr hestrinn fœti, sá er Eiríkr reið, ok fell hann
af baki ok lestisk fótr hans. Þá mælti Eiríkr: 'Ekki mun
mér ætlat at finna lǫnd fleiri en þetta er nú byggjum vér. 125
Munum vér nú ekki lengr fara allir samt.' Fór Eiríkr heim
í Brattahlíð, en Leifr rézk til skips ok félagar hans með
honum, hálfr fjórði tøgr manna. Þar var suðrmaðr einn í
ferð er Tyrkir hét.
Nú bjoggu þeir skip sitt ok sigldu í haf, þá er þeir váru 130
búnir, ok fundu þá þat land fyrst er þeir Bjarni fundu síðast.
Þar sigla þeir at landi ok kǫstuðu akkerum ok skutu báti ok
fóra á land, ok sá þar eigi gras. Jǫklar miklir váru alt hit
efra, en sem ein hella væri alt til jǫklanna frá sjonum, ok
sýndisk þeim þat land vera gœðalaust. Þá mælti Leifr: 135
'Eigi er oss nú þat orðit um þetta land sem Bjarna, at vér
hafim eigi komit á landit. Nú mun ek gefa nafn landinu ok
kalla Helluland.' Síðan fóru þeir til skips.
Eptir þetta sigla þeir í haf ok fundu land annat; sigla enn
at landi ok kasta akkerum, skjóta síðan báti ok ganga á 140
landit. Þat land var sléjtt ok skógi vaxit, ok sandar hvítir víða
þar sem þeir fóru, ok ósæbratt. Þá mælti Leifr: 'Af kostum
skal þessu landi nafn gefa ok kalla Markland.' Fóru síðan
ofan aptr til skips sem fljótast.
Nú sigla þeir þaðan í haf landnyrðings veðr ok váru úti 145
tvau dœgr áðr þeir sá land; ok sigldu at landi ok kómu at ey
einni er lá norðr af landinu, ok gengu þar upp ok sásk um í
góðu veðri ok fundu þat, at dǫgg var á grasinu, ok varð þeim
þat fyrir at þeir tóku hǫndum sínum í dǫggina ok brugðu í
munn sér ok þóttusk ekki jafnsœtt kent hafa sem þat var. 150
Síðan fóru þeir til skips síns ok sigldu í sund þat er lá milli
eyjarinnar ok ness þess er norðr gekk af landinu; stefndu í
vestrætt fyrir nesit. Þar var grunnsævi mikit at fjǫru sjávar
ok stóð þá uppi skip þeira, ok var þá langt til sjávar at sjá frá
skipinu. En þeim var svá mikil forvitni á at fara tíl landsins 155
46 Grœnlendinga Þáttr 5.156-189
at þeir nentu eigi þess at bíða at sjór felli undir skip þeira,
ok runnu til lands þar er á ein fell ór vatni einu. En þegar
sjór fell undir skip þeira, þá tóku þeir bátinn ok røru til
skipsins ok fluttu þat upp í ána, síðan í vatnit, ok kǫstuðu
160 þar akkerum ok báru af skipi húðfǫt sín ok gørðu þar búðir;
tóku þat ráð síðan, at búask þar um þann vetr, ok gørðu þar
hús mikil.
Hvárki skorti þar lax í ánni né í vatninu, ok stœrra lax en
þeir hefði fyrr sét. Þar var svá góðr landskostr at því er
165 þeim sýndisk at þar mundi engi fénaðr fóðr þurfa á vetrum.
Þar kvámu engi frost á vetrum ok lítt rénuðu þar grǫs.
Meíra var þar jafndœgri en á Grœnlandi eðr Íslandi. Sól
hafði þar eyktarstað ok dagmálastað um skammdegi.
En er þeir hǫfðu lokit húsgørð sinni, þá mælti Leifr við
170 fǫruneyti sitt: 'Nú vil ek skipta láta liði váru í tvá staði, ok
vil ek kanna láta landit; ok skal helmingr liðs vera við skála
heima, en annarr helmingr skal kanna landit ok fara eigi
lengra en þeir komi heim at kveldi, ok skilisk eigi.' Nú gørðu
þeir svá um stund. Leifr gørði ýmist at hann fór með þeim eðr
175 var heima at skála. Leifr var mikill maðr ok sterkr, manna
skǫruligastr at sjá, vitr maðr ok góðr hófsmaðr um alla
hluti.
Á einhverju kveldí bar þat til tíðenda at manns var vant
af liði þeira, ok var þat Tyrkir suðrmaðr. Leifr kunni því
180 stórilla, því at Tyrkir hafði lengi verit með þeim feðgum ok
elskat mjǫk Leif í barnœsku. Taldi Leifr nú mjǫk á hendr
fǫrunautum sínum ok bjósk til ferðar at leita hans ok tólf
menn með honum. En er þeir váru skamt komnir frá skála,
þá gekk Tyrkir í mót þeim ok var honum vel fagnat. Leifr
185 fann þat brátt at fóstra hans var skapgott. Hann var
brattleitr ok lauseygr, smáskitligr í andliti, lítill vexti ok
vesalligr, en íþróttamaðr á alls konar hagleik.
Þá mælti Leifr til hans: 'Hví vartu svá seinn, fóstri minn,
ok fráskila fǫruneytínu?' Hann talaði þá fyrst lengi á Þýzku
5.190-220 Leif's Voyage 47
ok skaut marga vega augunum ok gretti sik, en þeir skildu 190
eigi hvat er hann sagði. Hann mælti þá á Norrœnu, er stund
leið: 'Ek var genginn eigi miklu lengra, en þó kann ek
nǫkkur nýnæmi at segja: ek fann vínvið ok vínber.' 'Mun
þat satt, fóstri minn?' kvað Leifr. 'At vísu er þat satt',
kvað hann, 'því at ek var þar fœddr er hvárki skorti vínvið 195
né vínber.'
Nú sváfu þeir af þá nótt, en um morguninn mæltí Leifr við
háseta sína: 'Nú skal hafa tvennar sýslur fram ok skal sinn
dag hvárt lesa vínber eðr hǫggva vínvið ok fella mǫrkina svá
at þat verði farmr til skips míns.' Ok þetta var ráðs tekit. 200
Svá er sagt at eptirbátr þeira var fyldr af vínberjum. Nú var
hǫgginn farmr á skipit, ok er várar, þá bjoggusk þeir ok
sigldu brott. Ok gaf Leifr nafn landinu eptir landkostum ok
kallaði Vínland. Sigla nú síðan í haf ok gaf þeim vel byri
þar til þeir sá Grœnland ok fjǫll undir jǫklum. 205
D. THE EXPEDITION OF ÞORFINN KARLSEFNI (1007-11)
Á því léku miklar umrœður í Brattahlíð at menn skyldu
leita Vínlands ins góða, ok var sagt at þangat mundi vera at
vitja góðra landskosta. En því lauk svá at þeir Karlsefni ok
Snorri bjoggu skip sitt ok ætluðu at leita Vínlands um sumarit.
Til þeirar ferðar réðusk þeir Bjarni ok Þórhallr með skip sitt 210
ok þat fǫruneyti er þeim hafði fylgt. Maðr hét Þorvarðr;
hann var mágr Eiríks Rauða. Hann fór ok með þeim ok
Þorvaldr sonr Eiríks ok Þórhallr sem kallaðr var Veiðimaðr.
Hann hafði lengi verit í veiðifǫrum með Eiríki um sumrum,
ok hafði hann margar varðveizlur. Þórhallr var mikill vexti, 215
svartr ok þursligr; hann var heldr við aldr, ódæll í skapi,
hljóðlyndr, fámáligr hversdagliga, undirfǫrull ok þó atmæla-
samr, ok fýstisk jafnan hins verra. Hann hafði lítt við trú
blandazk síðan hon kom á Grœnland. Þórhallr var lítt
vinsældum horfinn, en þó hafði Eiríkr léngi tal af honum 220
48 Þorfinns saga 5.221-254
haldit. Hann var á skipi með þeim Þorvaldi, því at honum
var víða kunnigt í óbygðum. Þeir hǫfðu þat skip er Þorbjǫrn
hafði út þangat ok réðusk til ferðar með þeim Karlsefni, ok
váru þar flestir Grœnlenzkir menn á. Á skipum þeira var
225 fjórir tigir manna annars hundraðs.
Sigldu þeir undan landi, síðan til Vestribygðar, ok til
Bjarneyja. Sigldu þeir þaðan undan Bjarneyjum norðanveðr.
Váru þeir úti tvau dœgr. Þá fundu þeir land ok røru fyrir
á bátum ok kǫnnuðu landit, ok fundu þar hellur margar ok svá
230 stórar at tveir menn máttu vel spyrnask í iljar. Melrakkar váru
þar margir. Þeir gáfu nafn landinu ok kǫlluðu Helluland. Þá
sigldu þeir norðanveðr tvau dœgr, ok var þá land fyrir þeim,
ok var á skógr mikill ok dýr mǫrg. Ey lá í landsuðr undan
landinu, ok fundu þeir þar bjarndýr ok kǫlluðu Bjarney, en
235 landit kǫlluðu þeir Markland þar er skógrinn var. Þá er
liðin váru tvau dœgr, sjá þeir land, ok þeir sigldu undir
landit. Þar var nes er þeir kómu at. Þeir beittu með landinu
ok létu landit á stjórnborða. Þar var ørœfi ok strandir langar
ok sandar. Fara þeir á bátum til lands ok fundu kjǫl af
240 skipi, ok kǫlluðu þar Kjalarnes. Þeir gáfu ok nafn strǫnd-
unum ok kǫlluðu Furðustrandir, því at langt var með at sigla.
Þá gørðisk vágskorit landit, ok heldu þeir skipunum at
vágunum.
Þat var þá er Leifr var með Óláfi konungi Tryggvasyni
245 ok hann bað hann boða Kristni á Grœnlandi, ok þá gaf
konungr honum tvá menn Skozka; hét karlmaðrinn Haki
en konan Hekja. Konungr bað Leif taka til þessara manna,
ef hann þyrfti skjótleiks við, því at þau váru dýrum skjótari.
Þessa menn fengu þeir Eiríkr ok Leifr til fylgðar við
250 Karlsefni. En er þeir hǫfðu siglt fyrir Furðustrandir, þá létu
þeir ina Skozku menn á land ok báðu þau hlaupa í suðrætt
ok leita landskosta ok koma aptr áðr þrjú dœgr væri liðin.
Þau váru svá búin at þau hǫfðu þat klæði er þau kǫlluðu
kjafal; þat var svá gǫrt at hǫttrinn var á upp, ok opit at
5. 255-288 Þorfinn's Voyage 49
hliðum ok engar ermar á, ok knept á milli fóta. Helt þar 255
saman knappr ok nezla, en ber váru þau annars staðar.
Þeir kǫstuðu akkerum ok lágu þar þessa stund. Ok er þrír
dagar váru liðnir, hljópu þau af landi ofan ok hafði annat
þeira í hendi vínberja kǫngul, en annat hveitiax sjálfsáit.
Sǫgðu þau Karlsefni at þau þóttusk fundit hafa landskosti 260
góða. Tóku þeir þau á skip sitt ok fóru leiðar sinnar, þar
til er varð fjarðskorit. Þeir lǫgðu skipunum inn á fjǫrð einn.
Þar var ey ein út fyrir, ok váru þar straumar miklir um eyna;
þeir kǫlluðu hana Straumsey. Fugl var þar svá margr at
trautt mátti fœti koma milli eggjanna. Þeir heldu inn með 265
firðinum ok kǫlluðu hann Straumsfjǫrð, ok báru farminn af
skipunum ok bjoggusk þar um. Þeir hǫfðu með sér alls
konar fé ok leituðu sér þar landsnytja. Fjǫll váru þar, ok
fagrt var þar um at litask. Þeir gáðu engis nema at kanna
landit. Þar váru grǫs mikil. Þar váru þeir um vetrinn, ok 270
gørðisk vetr mikill, en ekki fyrir unnit, ok gørðisk ilt til
matarins ok tókusk af veiðarnar. Þá fóru þeir út í eyna ok
vættu at þar mundi gefa nǫkkut af veiðum eða rekum. Þar
var þó lítt til matfanga, en fé þeira varð þar vel. Síðan hétu
þeir á Guð at hann sendi þeim nǫkkut til matfanga, ok var 275
eigi svá brátt við látit sem þeim var annt til.
Þórhallr hvarf á brottu, ok gengu menn at leita hans; stóð
þat yfir þrjú dœgr í samt. A hinu fjórða dœgri fundu þeir
Karlsefni ok Bjarni hann Þórhall á hamargnípu einni. Hann
horfði í lopt upp ok gapði hann bæði augum ok munni ok 280
nǫsum ok klóraði sér ok klýpði sik ok þuldi nǫkkut. Þeir
spurðu hví hann væri þar kominn. Hann kvað þá þat engu
skipta; bað hann þá ekki þat undrask, kvezk svá lengst lifat
hafa at þeir þurftu ekki ráð fyrir honum at gøra. Þeir báðu
hann fara heim með sér. Hann gørði svá. Lítlu síðar kom 285
þar hvalr, ok drifu menn til ok skáru hann, en þó kendu
menn eigi hvat hvala þat var. Karlsefni kunni mikla skyn
á hvǫlum ok kendi hann þó eigi. Þenna hval suðu matsvemar,
50 Þorfinns saga 5. 289-321
ok átu af, ok varð þó ǫllum ilt af. Þá gengr Þórhallr at ok
290 mælti: 'Var eigi svá, at hinn Rauðskeggjaði varð drjúgari
en Kristr yðvarr? Þetta hafða ek nú fyrir skáldskap minn,
er ek orta um Þór fulltrúann. Sjaldan hefir hann mér
brugðizk.' Ok er menn vissu þetta, vildu engir nýta ok
kǫstuðu fyrir bjǫrg ofan ok snøru sínu máli til Guðs misk-
295 unnar. Gaf þeim þá út at róa, ok skorti þá eigi birgðir
um várit. Fara þeir inn í Straumsfjǫrð ok hǫfðu fǫng af
hvárutveggja landinu, veiðar af meginlandinu, eggver ok
útróðra af sjónum.
Nú rœða þeir um ferð sína ok hafa tilskipan. Vill Þórhallr
300 Veiðimaðr fara norðr um Furðustrandir ok fyrir Kjalarnes ok
leita svá Vínlands, en Karlsefni vill fara suðr fyrir land ok
fyrir austan, ok þykkir land því betra sem suðr er meir,
ok þykkir honum þat ráðligra at kanna hvárttveggja. Nú
býsk Þórhallr út undir eyjum ok urðu eigi fleiri í ferð með
305 honum en níu menn, en með Karlsefni fór annat liðit þeira.
Ok einn dag er Þórhallr bar vatn á skip sitt, þá drakk hann
ok kvað vísu þessa:
Hafa kváðu mik meiðar
malmþings, es komk hingat,
310 (mér samir land fyr lýðum
lasta) drykk inn bazta:
Bílds hattar verðr byttu
beiði-Týr at stýra;
heldr's svát krýpk at keldu -
315 komat vín á grǫn mína.
Láta þeir út síðan, ok fylgir Karlsefni þeim undir eyna. Aðr
þeir drógu seglit upp kvað Þórhallr vísu:
Fǫrum aptr, þar es órir
eru, sandhimins, landar,
320 lǫtum kenni-Val kanna
knarrar skeið in breiðu,
5.322-354 Þorfinn's Voyage 51
meðan bilstyggvir byggva
bellendr ok hval vella
Laufa veðrs, þeir's leyfa
lǫnd, á Furðustrǫndum. 325
Síðan skildu þeir, ok sigldu norðr fyrir Furðustrandir ok
Kjalarnes ok vildu beita þar fyrir vestan. Kom þá veðr
á móti þeim ok rak þá upp við Írland, ok váru þar mjǫk
þjáðir ok barðir. Þá lét Þórhallr líf sitt.
Karlsefni fór suðr fyrir land ok Snorri ok Bjarni ok annat 330
lið þeira. Þeir fóru lengi ok til þess er þeir kómu at á þeirri
er fell af landi ofan ok í vatn ok svá til sjávar. Eyrar váru
þar miklar fyrir árósinum, ok mátti eigi komask inn í ána
nema at háflœðum. Sigldu þeir Karlsefni þá til áróssins ok
kǫlluðu í Hópi landit. 335
Þar fundu þeir sjálfsána hveitiakra, þar sem lægðir váru, en
vínviðr alt þar sem holta kendi. Hverr lœkr var þar fullr af
fiskum. Þeir gørðu þar grafir sem landit mœttisk ok flóðit
gekk efst, ok er út fell, váru helgir fiskar í grǫfunum. Þar
var mikill fjǫlði dýra á skógi með ǫllu móti. Þeir váru þar 340
hálfan mánað ok skemtu sér ok urðu við ekki varir. Fé sitt
hǫfðu þeir með sér.
Ok einn morgin snemma, er þeir lituðusk um, sá þeir níu
húðkeipa, ok var veift trjónum af skipunum, ok lét því líkast
í sem í hálmþústum, ok ferr sólarsinnis. Þá mælti Karlsefni: 345
'Hvat mun þetta tákna?' Snorri svarar honum: 'Vera kann
at þetta sé friðartákn, ok tǫkum skjǫld hvítan ok berum
í mót.' Ok svá gørðu þeir. Þá røru hinir í mót, ok
undruðusk þá, ok gengu þeir á land. Þeir váru smáir menn
ok illiligir ok ilt hǫfðu þeir hár á hǫfði; eygðir váru þeir 350
mjǫk ok breiðir í kinnunum. Ok dvǫlðusk þar um stund
ok undruðusk. Røru síðan í brott suðr fyrir nesit.
Þeir hǫfðu gǫrt bygðir sínar upp frá vatninu, ok váru sumir
skálarnir nær meginlandinu, en sumir nær vatninu. Nú váru
52 Þorfinns saga 5.355-388
355 þeir þar þann vetr. Þar kom alls engi snjár, ok allr fénaðr
gekk þar úti sjálfala.
En er vára tók, geta þeir at líta einn morgin snemma at
fjǫlði húðkeipa røri sunnan fyrir nesit, svá margir sem kolum
væri sáit, ok var þá ok veift á hverju skipi trjónum. Þeir
360 brugðu þá skjǫldum upp ok tóku kaupstefnu sín á millum,
ok vildi þat fólk helzt kaupa rautt skrúð; þeir hǫfðu móti at
gefa skinnavǫru ok algrá skinn. Þeir vildu ok kaupa sverð
ok spjót, en þat bǫnnuðu þeir Karlsefni ok Snorri. Þei